Rơi vào ‘mê cung’

Trước cái chết bất thường của một phụ nữ (51 tuổi) trên bờ ruộng chỉ cách nhà ở khoảng 30m, người hàng xóm được công an triệu tập, tuy nhiên người đàn ông này khá bình thản, thừa nhận có mâu thuẫn với nạn nhân. Các điều tra viên đều cho rằng rất ít khả năng người này là thủ phạm. Nhưng ông ta vẫn chưa được loại hoàn toàn khỏi “tầm ngắm”, một mũi trinh sát được cắt cử thường xuyên theo dõi mọi di biến động của người này đồng thời truy tìm tung tích chiếc xe 81.

Tại một cửa hàng cầm đồ ở huyện Bình Lục, người chủ cửa hàng cho biết, khoảng hơn 14h ngày 8/9 có 3 thanh niên tới gặp muốn bán một chiếc xe 81. Vì cả 3 người đều nói rằng không mang theo chứng minh thư nên chủ cửa hàng không đồng ý mua. Người này không nhớ biển số vì không định mua nhưng nhớ rõ rằng chiếc xe đeo biển số Hà Nội.

Thông tin này lại khiến các điều tra viên thêm một phen vất vả. Trọng án lập tức được thông báo đến công an các địa phương lân cận như Hưng Yên, Hà Nội… đề nghị phối hợp truy xét. Đồng thời, các lực lượng cảnh sát tuần tra trên tuyến quốc lộ 1A theo hướng Hà Nam – Hà Nội cũng nhận được lệnh chặn xét những chiếc xe 81 màu xanh. Thông tin liên tục báo về, khá nhiều chiếc xe có đặc điểm tương tự đã được kiểm soát nhưng hung thủ thì vẫn bặt vô âm tín.

Thời điểm này, kết quả xét nghiệm con dao Thái Lan nghi là hung khí cũng được hồi đáp: con dao không thể gây ra vết thương giống như trên thi thể nạn nhân. Không phải là hung khí nhưng máu dính trên con dao lại là máu của nạn nhân. Vụ án càng lúc càng rắc rối khiến các điều tra viên đau đầu xét đoán mà vẫn chưa tìm ra cách lý giải hợp lý. Con dao Thái Lan tại sao lại được tìm thấy ở hiện trường và nếu không phải hung thủ thì ai là người cầm nó?

Gác lại những điều bất hợp lý chưa thể giải thích qua một bên, các điều tra viên quyết tâm truy tìm bằng được chiếc xe 81 màu xanh đu đủ. Những năm đó, dòng xe này đã thuộc vào dạng “đồ cổ”. Đồng thời truy xét về xã mà người hàng xóm – nghi can số 1 đi dự đám giỗ, các điều tra viên thấy nổi lên Lê Văn Khéo (30 tuổi, ngụ xã Đại Cương, Kim Bảng). Khéo là cháu ruột người hàng xóm của nạn nhân và cũng có một chiếc xe 81 màu xanh. Hung thủ bí ẩn đã lộ diện.

Phá án

Các điều tra viên nhận định rất có thể dù không hề được nhờ vả nhưng biết bác mình bị làm nhục, Khéo đã âm thầm trả thù cho bác tuy nhiên, Khéo hiện không có mặt ở nhà. Không thể để  nghi can có thời gian “cao chạy xa bay”, các chiến sĩ tinh nhuệ nhất của Đội trọng án Công an tỉnh Hà Nam lập tức vào cuộc.

Rà soát hàng loạt nhà nghỉ, khách sạn, cuối cùng cảnh sát cũng tìm ra nơi hung thủ đang lẩn trốn. Khoảng 21h ngày 8/9, tra tay vào còng số 8 ở một nhà nghỉ thuộc huyện Duy Tiên, Khéo vẫn không tin mình bị tóm cổ nhanh như thế. Khám người tên này, các điều tra viên thu được một con dao gấp kiểu Trung Quốc vô cùng sắc bén.

Tại cơ quan công an, trước những bằng chứng không thể chối cãi, Khéo thừa nhận hành vi phạm tội. Chỉ vì “nghe hơi nồi chõ” rằng bác mình bị làm nhục dù sự thực không hẳn như thế, hung thủ đã nhẫn tâm tước đoạt một mạng người.

Trong đám giỗ hôm 8/9, nghe họ hàng nói chuyện bác mình bị đẩy ngã xuống ruộng, Khéo đã hậm hực trong lòng. Sau khi uống khá nhiều rượu, Khéo bèn rủ bạn thân tên là Lê Duy Hải (30 tuổi) đi “đòi lại công bằng” cho bác.

Cả 2 đèo nhau trên chiếc xe 81 sang thôn Thượng Khê, xộc thẳng vào nhà bà Lý. Sau khi được mời vào nhà uống nước, Khéo bắt đầu gằn giọng yêu cầu bà Lý phải xin lỗi và đền tiền thuốc thang cho bác mình. Bà Lý cho rằng mọi việc đã được chính quyền xã giải quyết nên không chấp nhận.

Tức giận, Khéo dọa rằng “Tôi rạch mồm bà ra bây giờ”. Bà Lý nói “Tao đố mày đấy”.

Có hơi men không làm chủ được bản thân, Khéo rút dao gấp thủ sẵn trong túi quần, vung về phía bà Lý.

Sau khi ra tay, Khéo kéo bạn chạy ra ngoài, lên xe nổ máy. Nạn nhân bị trọng thương nhưng vẫn lao đến giá để bát đĩa, vớ con dao Thái Lan đuổi theo hung thủ. Cách nhà chừng 30 m, máu chảy nhiều do vết đâm quá hiểm, nạn nhân gục ngã.

Về nhà nghe ngóng, biết tin bà Lý đã chết, Khéo rủ Hải bỏ trốn nhưng Hải không đồng ý nên Khéo chạy xe đến huyện Duy Tiên, thuê nhà nghỉ ngủ, định đến sáng hôm sau thì sẽ bỏ trốn nhưng bị cảnh sát bắt sau đó.

Tại phiên tòa xét xử diễn ra vào ngày 21/11/2007, Lê Duy Hải bị phạt 12 tháng tù giam về tội Che giấu tội phạm. Khi được nói lời cuối cùng, bị cáo Lê Văn Khéo tỏ vẻ vô cùng ân hận với tội lỗi của mình, xin được gia đình nạn nhân tha thứ và xin được xử nhẹ để có cơ hội làm lại cuộc đời.

Xét các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, tòa tuyên bị cáo Khéo phạm tội Giết người, phải chịu án 20 năm tù giam. Phạm tội tày trời nhưng vẫn được luật pháp khoan hồng, mở cho con đường sống, những giọt nước mắt đã lăn dài trên khuôn mặt của kẻ sát nhân.

Đốt tiền vào cổ vật

Nguyễn Vĩnh Hảo (Giám đốc Bảo tàng Gò Sành – Vijaya – Chăm Pa Bình Định) kể rằng, từ nhỏ, anh đã chìm đắm trong những gian phòng chứa ngập cổ vật Chăm. Kế nghiệp cha, anh trở thành nhà sưu tập, rồi thành một tay buôn đồ cổ khét tiếng. Không chỉ đất Bình Định, mà giới buôn bán, sưu tầm cổ vật cả nước biết tên, kính nể.

Những năm 1990, Nguyễn Vĩnh Hảo có trong tay cả triệu USD, một số tiền lớn đến mức không tưởng tượng nổi. Biết bao nhiêu món cổ vật qua tay anh, đã mang về cả bao tiền. Anh mua tất cả cổ vật Chăm với giá sắt vụn, nhưng bán với giá trị vàng ròng.

Thời kỳ đó, ở đất Bình Định, chỉ có Nguyễn Vĩnh Hảo mới biết đến giá trị của cổ vật Chăm và định giá được nó. Nghĩ lại chuyện đem những pho tượng vàng ròng của đế chế Vijaya đem bán lấy tiền tiêu, mà giờ đây Nguyễn Vĩnh Hảo cứ thở dài tiếc nuối cho một thời nông nổi.

Anh bảo, thời kỳ đó, anh có một Slogan: “Hãy ốm đau và nghèo khổ để biết được những hạnh phúc cận kề”. Có nghĩa là, Nguyễn Vĩnh Hảo giàu quá, sướng quá, đến nỗi không biết làm gì để sung sướng và hạnh phúc nữa, cuộc đời chẳng còn gì để mà mơ ước nữa.

Nguyễn Vĩnh Hảo sống ẩn thân ở khu nhà hoang ven biển.

Đến cuối thập kỷ 90 của thế kỷ trước, đi sâu nghiên cứu về gốm Gò Sành, loại gốm tráng men ngọc, Nguyễn Vĩnh Hảo mới thực sự bị cuốn hút. Dường như lúc đó anh mới biết được mục đích, ý nghĩa của đời mình.

Ngồi trước dãy nhà hoang lộng gió hướng ra biển ở Phú Yên, anh bảo rằng: “Tôi tin rằng, có một thế lực vô hình thôi thúc tôi phải làm điều gì đó cho quê hương”. Tuy nhiên, cổ vật còn lại trong dân rất ít, mà đã bị phân tán đi khắp nơi, đặc biệt nhiều là ở phố Nguyễn Công Kiều, phố buôn đồ cổ nổi tiếng ở TP.HCM.

Những cổ vật quý ở Bảo tàng Gò Sành.

Những năm đầu thập kỷ 90, ngay cả giới buôn đồ cổ cũng không biết nhiều về dòng gốm Gò Sành, nên anh thu mua được với giá khá bèo bọt. Thế nhưng, khi giới buôn đồ cổ thấy Nguyễn Vĩnh Hảo thu mua dòng gốm Gò Sành có xuất xứ từ Bình Định ráo riết, không thèm mặc cả, bao nhiêu cũng mua, thì họ đều tăng giá.

Thời kỳ đó, vàng rất giá trị, nhưng Nguyễn Vĩnh Hảo đã phải bỏ ra 3-5 lượng vàng, một số tiền đủ mua căn nhà phố, để mua một chiếc bình, một chiếc bát gốm men ngọc, trong khi giới buôn cổ vật chỉ mua với giá vài phân vàng, hoặc vài ngàn đồng từ giới đào bới cổ vật.

Lãnh đạo cao cấp đến tham quan Bảo tàng Gò Sành.

Nguyễn Vĩnh Hảo bảo, kể chuyện sưu tầm cổ vật người Chăm, thì có cả ngày không hết, nhưng có những câu chuyện khiến anh nhớ mãi, mà anh tin rằng, có “vị thần Hời” bí ẩn nào đó hỗ trợ, giúp đỡ anh, mới mua được những thứ quý như bảo vật, dù có lục tung cả trái đất này, cũng không tìm thấy nữa.

Vào năm 1995, giới săn lùng cổ vật truyền tin về một gia đình ở Đập Đá (An Nhơn) có trong tay một chiếc bình cổ tuyệt đẹp thuộc Vương triều Vijaya, Nguyễn Vĩnh Hảo đã lập tức tìm về Đập Đá. Chủ nhà lôi chiếc bình ra, Nguyễn Vĩnh Hảo đã thực sự choáng ngợp. Đó là chiếc bình ngự dụng, kiểu thời Tống thế kỷ 11, được sản xuất tại làng Gò Sành.

Là người cực kỳ sành đồ Chăm cổ, anh Hảo định giá ngay chiếc bình đó trị giá 1 cây vàng vào thời điểm đó. Nguyễn Vĩnh Hảo trả luôn giá đó, tin rằng mua được ngay, thế nhưng, không ngờ ông chủ chiếc bình lắc đầu không bán. Biết Nguyễn Vĩnh Hảo thích chiếc bình này và có ý mua bằng được, nhưng lại không biết phải đòi từng nào, nên chủ nhân cứ ậm ờ, không đưa đưa giá. Sau cả chục lần đi lại, anh trả tăng lên 5 cây vàng, nhưng lão nông kia vẫn quyết không bán.

Sau một tháng giằng co nhau, một hôm, đến 12h đêm, nằm trằn trọc không ngủ được, Nguyễn Vĩnh Hảo đã phóng xe đến Đập Đá. Nguyễn Vĩnh Hảo bức xúc quá, quát tháo ầm ĩ giữa đêm: “Sao ông cứ làm khó dễ cho tôi thế? Sao ông không bán cho tôi? Ông bán bao nhiêu thì phải nói ra chứ, không tôi đốt nhà ông bây giờ?”.

Ông nông dân này thấy Nguyễn Vĩnh Hảo quát tháo thì cười nói: “Thôi, anh trả 5 cây vàng là được rồi. Cái bình này thực ra không đến mức bằng mấy ngôi nhà ở quê như thế, nhưng vì nó là vật gia bảo tổ tiên nhiều đời, nên tôi không biết phải định giá thế nào. Anh yêu cổ vật như vậy, tôi bớt cho anh nửa cây nữa, chỉ lấy 4 cây rưỡi thôi”. Thế là Nguyễn Vĩnh Hảo mua được chiếc bình quý, không có cái thứ 2 trên thế giới này.

Lãnh đạo cấp cao ngành văn hóa tham quan bảo tàng.

Rồi còn nhiều món bảo vật nữa, như tượng tròn tu sĩ, tượng tròn hộ pháp, tượng sơn thần và tượng đầu 3 mặt, được làm từ chất liệu gốm của làng Gò Sành, do những nghệ nhân Vương triều Vijaya làm ra, đều không có cái thứ hai trên thế giới.

Suốt bao năm trời, Nguyễn Vĩnh Hảo chỉ mua chứ không bán. Từ một tay buôn cổ vật khét tiếng, Nguyễn Vĩnh Hảo trở thành nhà sưu tầm khủng, chỉ lưu giữ những cổ vật có xuất xứ từ làng gốm Gò Sành, tức cổ vật gốm thuộc Vương quốc Vijaya.

Số lượng cổ vật anh gom về căn nhà của mình đã lên tới 3.000 món, trong đó 1.500 món tuyệt đẹp, đặc sắc và 300 cổ vật vô cùng quý hiếm, đều là các bảo vật có một không hai. Và, số tiền cả triệu USD mà Nguyễn Vĩnh Hảo từng có trong thời hoàng kim buôn bán cổ vật cũng đã bị anh tiêu sạch vào việc mua đồ cổ.

Nguyễn Vĩnh Hảo hồi ở làng Gò Sành.

Nguyễn Vĩnh Hảo kể: “Những năm đó, rất nhiều nhà sưu tầm, đại gia, cả các chuyên gia, bảo tàng Nhà nước đến gặp tôi, đòi mua món nọ, món kia, có món với giá cả tỷ bạc, nhưng tôi nhất định không bán.

Theo lẽ thông thường, nếu khó khăn, bán đi một vài món để giải quyết công việc, nhưng tôi không sao đủ bản lĩnh để bán đi thứ gì. Tôi nghĩ tôi bị hồn vía người Hời ‘ám’ vào, và những món cổ vật quanh mình như máu thịt của mình, không dứt ra được”.

“Chợ Ve chai” tụ họp những người cùng sở thích sưu tầm những món đồ đã qua sử dụng đẹp, độc, lạ và hiếm có.

Với tên gọi “Chợ Ve chai”, những người sáng lập mong muốn đây là nơi trao đổi, học hỏi, giao lưu, giải trí mà không mang nặng hình thức mua bán.

Cảnh mua bán tấp nập, tiếng chào hỏi, làm quen đầy cởi mở, thân thiện.

Hàng hóa bày bán ở đây phải được công khai, minh bạch từ giá cả cho đến xuất xứ của món hàng.

Nếu người bán không biết thì người mua có thể cung cấp thêm thông tin món hàng mà mình biết hay ngược lại.

Mỗi tuần, phiên chợ sẽ tổ chức đấu giá 10 món hang. Bộ ấm chén được làm từ đá nguyên khối được bán đấu giá. Giá khởi điểm là 500.000 đồng, được khách mua 1,6 triệu đồng.

Bạn có thể tìm thấy rất nhiều thứ phong phú ở đây, từ chiếc xe hơi cổ, chiếc đồng hồ, trang sức vàng bạc cho đến cây bút, quyển sách, đèn dầu và chiếc nón cối từ thời chiến tranh..

Những đồ vật sau chiến tranh.

Đôi cuốn sách cũ.

Khách vừa nhấm nháp ly cà phê, vừa lựa chọn cho mình món đồ mình yêu thích.

Nhiều người tìm đến phiên chợ để ngắm những đồ vật thân thuộc của ngày xưa.

Người bán phóng khoáng, người mua cũng rộng rãi.

Nhiều người sẽ thấy lại những ngày xưa qua chiếc bàn là con gà dùng than.

Cẩn thận xem xét một chiếc đồng hồ.

Một cái bát cổ có giá hơn 2 triệu đồng.

Nhiều người đến với phiên chợ để tìm niềm vui, mua món hàng để cầu sự may mắn…

Nhấm nháp ly cà phê.

Với ông chủ quầy này thì bức tượng Đạt Ma được trưng ra đây không phải để bán, ai có duyên thì sẽ thỉnh ngài về.

Cũng có món hàng mới, như chủ nhân chiếc xe đạp này, bán gấp vì “Vợ mới đẻ”

Ngôi đền Đức Thánh Mẫu Trầm Lâm ở xã Phú Gia, huyện Hương Khê, Hà Tĩnh còn có tên bản địa là Miếu Trăm Năm. Ông Phan Hiền, 72 tuổi, tân cố đạo chủ (người có trọng trách gìn giữ báu vật của Vua Hàm Nghi trong năm) thắp nén hương cho chúng tôi rồi ngước nhìn lên pho tượng gỗ Đức Thánh Mẫu. Ông đọc bài cúng Đức Thánh Mẫu Trầm Lâm, báo tên từng người đến thăm viếng, cầu chúc cho tất cả thượng lộ bình an, gặp nhiều may mắn.

Toàn cảnh ngôi đền Đức Thánh Mẫu.

Giấc mơ kỳ lạ của nhà vua

Miếu Trầm Lâm có từ thế kỷ 14 (thời Hậu Lê) – nơi được nhiều người dân và du khách thập phương biết đến sau một đêm Vua Hàm Nghi (em ruột Kiến Phúc – con nuôi thứ ba của Tự Đức) ngủ ở chiến tuyến Sơn Phòng (cách Miếu khoảng 1000 m) được báo mộng không lành: “Quân bạch quỷ (giặc Pháp) đang theo kịp chân Trẫm. Việc này do Trẫm định liệu. Nhưng nếu Trẫm còn trú ngụ nơi đây thì muôn dân lành sẽ bị bọn phiến loạn sát hại”.

Choàng dậy, Vua Hàm Nghi rung chuông, rung đạc triệu các cận thần lại để báo mộng từ một phụ nữ mặc áo dài trắng hiện lên trong Miếu rồi kịp thời viết sắc phong. Từ đó Miếu thiêng trở thành đền Muội Thiên Hiện (người con gái trời giáng xuống trần) trở thành ngôi đền thờ Đức Thánh Mẫu Trầm Lâm trước khi Vua Hàm Nghi lùi vào dãy núi Giăng Màn (thuộc địa phận Hương Khê, dưới chân dãy núi Trường Sơn bây giờ).

Đó là đêm 20/9/1885 trời không trăng, không sao (sau khi Vua Hàm Nghi bị thất thủ tại kinh thành Huế, các cận thần đưa vua xa giá ra Quảng Trị rồi chọn núi Ẩu trong vùng rừng Hương Khê xây dựng căn cứ chống Pháp) Vua giao cho đại thần Tôn Thất Thuyết chuẩn bị sắc phong và các lễ vật quý đến tạ lễ đền Đức Thánh Mẫu Trầm Lâm. Tại đây Vua Hàm Nghi hạ Chiếu Cần Vương (lần 2) được chí sĩ yêu nước Phan Đình Phùng (ở huyện Đức Thọ) và Cao Thắng (ở huyện Hương Sơn) tụ tập nghĩa quân tham gia công cuộc kháng chiến.

Voi vàng, nghê đồng đang được tân cố đạo chủ Phan Hiền cất giữ.

Báu vật được gìn giữ suốt 125 năm

Tương truyền trên đây được bà Nguyễn Thị Hương – cán bộ chuyên trách công tác bảo tồn, bảo tàng huyện Hương Khê cùng cán bộ địa phương và nhiều người chăm sóc ngôi đền nhớ như tạc dạ. Bà cho hay báu vật của Vua Hàm Nghi tạ lễ gồm hai con voi vàng nặng 27 chỉ và 17 chỉ.

Cả hai đều được bàn tay nghệ nhân kim hoàn chế tác theo thế đứng thẳng mang dáng vóc mạnh khỏe của con voi chiến với nai nịt và bành bé xíu nhưng tinh xảo từng nét chạm. Sau voi vàng là hai con nghê đồng, 35 đục đạc (treo đầu màn vua nằm để báo động), hai thanh kiếm thần bằng đồng nung, lưỡi trắng có cán bằng gỗ chạm hình Rồng Phượng sơn son thiếp vàng, ngoài bao đề hai chữ “phụng tự”.

Tám bộ áo mũ triều thần bằng nỉ như còn mới nguyên. Phía trước bên phải thêu hình con cò (tượng hình quan văn), bên phải là hình con cọp (tượng hình quan võ) theo ý tưởng văn võ – cò cọp; 40 đạo sắc đựng cẩn thận trong ống quyển còn tươi nét chữ của các triều vua…

Tân cố đạo Phan Hiền trước bàn thờ Đức Thánh Mẫu.

Kỳ lạ thay, trong suốt 125 năm trải qua bao biến cố thăng trầm của chiến tranh, bao trận đói, nạn đói nhưng toàn bộ báu vật này vẫn được người dân nghèo âm thầm gìn giữ mãi đến năm 2000 UBND huyện Hương Khê mới biết câu chuyện kỳ lạ này.

Bí ẩn nơi gìn giữ báu vật của vua

Sau khi đọc bài cúng Đức Thánh Mẫu Trầm Lâm, tân cố đạo chủ Phan Hiền hướng dẫn chúng tôi xuống gian nhà khách bên cái giếng cũng rất kì lạ hiện trước ngôi đền.

Cố đạo chủ vuốt chòm râu bạc cước, tự hào: “Đã ba năm nay tôi xin keo (xin quẻ âm dương) giờ mới được vua ban cho quyền cất giữ báu vật trong vòng một năm từ cố đạo chủ cũ nên vợ con, cháu chắt cả nhà, cả họ đều vui”. Ông Lê Hồng Vân, phó ban quản lý Di tích Lịch sử văn hóa đền Trầm Lâm cho hay cụ Phan Hiền là người “lận đận” nhất trong hầu hết các cố đạo chủ bởi mỗi cố đạo chủ thường nhận trọng trách này trong một năm.

Cứ đến ngày rằm tháng giêng các bô lão trong làng họp lại để lựa chọn ba người tiêu biểu về sự hiểu biết phong tục thờ thần, tin kính bề trên và biết đọc bài cúng hay; vợ chồng đang thượng tại; con cháu hiếu thảo, gia phong để tiến hành làm lễ xin keo ngay trước bàn thờ Vua Hàm Nghi ở Sơn Phòng.

Thường trong ba người được sàng lọc thì “phần âm” sẽ chỉ định một người làm cố đạo chủ. Trường hợp cố đạo chủ cũ muốn muốn giữ trọng trách này thêm một năm nữa thì các bô lão vẫn cho ứng cử nhưng phải làm lễ xin keo tiếp. Nếu xin được mới có quyền lưu lại. Người nào trúng keo, được phong chức cố đạo chủ thì bắt đầu làm lễ rước báu vật.

Hôm rước, cố đạo chủ cũ và mới trong bộ đồ lễ thành kính, dân làng ai cũng mặc bộ đồ đẹp nhất, nổi trống, đánh chiêng hầu theo đám rước từ cố đạo chủ cũ qua quần thể ba ngôi đền Đức Thánh Mẫu Trầm Lâm đến đền thờ Vua Hàm Nghi và đền Công Đồng rồi mới về nhà tân cố đạo chủ.

Trải qua hơn 126 năm (2001) lễ rước ấy trở thành lễ hội rước phong sắc Vua Hàm Nghi hay còn gọi là lễ rước lộc đầu năm khi Sơn phòng Hàm Nghi, miếu Trầm Lâm, đền Công Đồng trở thành quần thể Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Ngay năm đó, lễ hội rước báu vật vua ban này đã trở thành lễ hội văn hóa truyền thống lớn nhất huyện Hương Khê, thu hút hàng ngàn du khách thập phương.

Người cất giữ báu vật suốt 15 năm

Nếu tân cố đạo chủ Phan Hiền là người ba năm mới xin được keo thì ông Phan Đình Dơn là cố đạo chủ “kì cựu” nhất trong đời các cố đạo chủ bởi cụ có công cất giữ báu vật này trong 14 năm 6 tháng bắt đầu từ năm 1968 đến năm 1984. Đó là năm ông Dơn qua đời nên báu vật này mới được trao cho cố đạo chủ mới. Chúng tôi tìm đến xóm Phú Linh, xã Phú Gia thấy ngôi nhà từng giữ kỉ lục cất giấu báu vật thiêng liêng này rất tuềnh toàng, trống vắng.

Bà Phan Thị Vân, 74 tuổi (con gái thứ ba của cụ Dơn) bảo: “Nhà tui ở xóm Vũ Quang nhưng “bán trú” tại đây để thi thoảng thắp hương cho bọ mạ (cha mẹ). Nhà rách lắm nhưng cố gắng mà giữ bởi năm nào cũng có người từ Hà Nội, TP HCM đến thăm nơi bọ tui cất giữ báu vật rất tài tình”.

Nhìn ngôi nhà hai gian một hồi thấp nhỏ, không cửa ngõ, ba phía thưng những tấm ván thưa chúng tôi thật khó hình dung cách cất giữ hai con voi bằng vàng, hai con nghê bằng đồng rồi kiếm thần, đạo sắc, áo mão, đục đạc… như thế nào. Bà Vân chỉ lên những xà nhà, nói: “Giữ được vàng cho kín khó lắm. Vừa sợ kẻ trộm vừa sợ người ta dè bỉu là mê tín dị đoan. Thời đó tránh được hai tiếng mê tín là khó vô kể. Tai bọ tui lại điếc nên không nghe được họ nói thì bị mắng nhưng bọ vẫn không để voi vàng bị mất”.

Nói rồi bà kể: “Sau khi ra xin ngoài đền Đức Thánh Mẫu Trầm Lâm về bọ mở chốt nêm trên các xà nhà và đục phía trên nóc cột nhà để giấu voi vàng, nghê đồng vào đó. Có năm chiến tranh ác liệt quá bọ tui phải đào hầm cất giấu báu vật nhưng cứ sáng mồng một tết, bọ ra hồ Trầm Lâm múc nước vào đền thắp hương rồi đem về tắm rửa cho voi, nghê, kiếm, chiêng (lau chùi đồ tế khí) rồi để lên bàn thờ cúng. Riêng cái chuông bằng đồng đen to quá không biết giấu vào đâu cho kín kẽ, mấy ông công an xóm bắt đưa ra nhà thờ để. Được mấy hôm là mất toi”.

Một bà cụ người hàng xóm sang nói một câu ngắn gọn: “Thời đó dân làng nghèo lắm, bọ mạ bà Vân thường ra vườn bứt (hái) quả mít non về mài cho cùn gai rồi băm ra làm nhút ăn với cơm. Khổ cỡ đó mà có người đổi thanh kiếm thần lấy hai tạ thóc vẫn không được”. Nghe người hàng xóm nhắc lại chuyện cũ, bà Vân đến bàn thờ thắp hương cho bọ. Dưới mái ngói tấm giấy khen của UBND huyện tặng hiện cách đây hơn 30 năm là tài sản duy nhất trong ngôi nhà xưa.

Chuyện ly kỳ khi báu vật bị mất

Trong dáng vóc nho nhã, tân cố đạo chủ Phan Hiền thừa nhận công lao kì lạ đối với cố đạo chủ cũ của mình. Ông nói, người dân Phú Gia chúng tôi xem kỷ vật vua ban là báu vật thiêng liêng của làng. Từ thời xa xưa khó mấy, mỗi năm cũng phải làm một lễ phơi đồ, lễ mộc dục để chuẩn bị bàn giao cho cố đạo mới.

Trước khi bàn giao, cố đạo cũ phải đếm cẩn trọng từng báu vật và dùng cân tiểu li để cân lại trọng lượng hai con voi vàng. Thế nhưng, năm 1936 con voi vàng 27 chỉ bị trộm, thay vào đó là một con voi mạ vàng giống đúc. Năm bị mất vàng, cố đạo chủ L.T. và cả nhà hoảng hồn vì xem đây là tội trọng không thể dung tha. Truy mãi mới biết kẻ trộm táo tợn này là L.Y. con trai cụ L.T.

Chuyện này ông Trần Lê Độ (71 tuổi) người đang đưa con cháu từ Hà Nội về thăm viếng đền Đức Thánh Mẫu Trầm Lâm, kể: “Hiện con voi 17 chỉ bị một vệt cưa trên cổ. Chúng tôi nghi là kẻ xấu nào đó cưa để xem có đúng vàng thật hay không nhưng bại lộ nên không trộm được. Giờ báu vật tuy đã giao cho cố đạo chủ cất giữ trong két sắt nhưng lãnh đạo UBND xã giữ chìa khóa két”, ông Độ nói.

Những bảo vật “vô giá”

Sinh ra trong một gia đình khá vương giả: cụ thân sinh là ông Lê Văn Hỡi – từng thêu áo hoàng bào cho vua Khải Định, ông ngoại là Tham tri Bộ Lễ Nguyễn Văn Giáo dưới triều Nguyễn lại có sở thích sưu tầm những đồ vật quý, sau khi cha và ông mất, nghệ nhân Lê Văn Kinh (85 tuổi, ở đường Phan Đăng Lưu, TP Huế) được thừa hưởng nhiều cổ vật “vô giá”.

Đặc sắc nhất trong bộ sưu tập của nghệ nhân Kinh phải kể tới những bộ ấm chén dùng để uống trà (ông ngoại để lại).

Nghệ nhân Lê Văn Kinh thưởng trà với bộ ấm Mạnh Thần.

Đó là chiếc ấm trà Tuyên Đức có từ thời nhà Minh (1368 – 1644) Trung Quốc. Bề ngoài, chiếc ấm nhỏ bằng quả quýt, được làm bằng đất với kỹ thuật nung điêu luyện. Quai ấm được làm bằng đồng hun, gắn với thân liền mạch nhau, nước bên trong không thấm ra được (trong khi độ nung của đất và đồng chênh nhau đến 1.000 độ C).

Nhìn qua, chiếc ấm rất bóng và mịn, khi dội nước sôi lên ngay lập tức ấm khô ngay và sạch như vừa lau chùi. Dưới đáy ấm có dòng chữ Hán “Tuyên Đức Đường” được khắc bằng đường sắc sảo.

Trải qua thời gian, chất keo của trà đã đọng lại tạo thành một lớp dày sần sùi trong lòng ấm. Đây chính là cái quý nhất của ấm trà cổ.

Trong khi những chiếc ấm thông thường thì phần quai và phần vòi thường cao hơn miệng ấm còn với ấm trà Tuyên Đức khi để úp trên bàn thì quai, miệng với vòi ấm cùng nằm trên một mặt phẳng cũng là một điểm đặc biệt của chiếc ấm.

Ngoài ấm Tuyên Đức, nghệ nhân Kinh còn có chiếc ấm tên Mạnh Thần, tuổi đời không dưới 500 năm, dùng để pha trà sen, có màu nâu đỏ, hình chum nhỏ, nằm gọn trong lòng bàn tay.

Chiếc ấm này từng xuất hiện trong “Vang bóng một thời” của nhà văn Nguyễn Tuân, có nói về “Tam đại lão gia” đồ pha trà nổi tiếng xưa: “Thứ nhất Thế Đức gan gà/ Thứ nhì Lưu Bội, thứ ba Mạnh Thần”.

Ấm Tuyên Đức và bộ chén “Nhất tống tứ quân”

Đi kèm với hai chiếc ấm kể trên là bộ chén “Nhất tống tứ quân” (một chén lớn – 4 chén nhỏ) nằm trên một chiếc khay gỗ mun được chạm trổ tinh xảo. Bộ trà cụ còn có một cây đũa ngà voi dài, một hũ đựng trà bằng gỗ, một độc lư xông trầm, một bếp hỏa lò có phần ruột đựng than để giữ nhiệt nước sôi, một chiếc chậu bằng đồng thau để rửa tay trước khi pha trà.

Tất cả những thứ đó đã hợp thành một bộ đồ thưởng trà đầy đủ theo phong cách của người Huế xưa.

Tâm nguyện của nghệ nhân “già”

Trong bộ sưu tập của ông Kinh còn có cả cây “Kim chi ngọc diệp” (cành vàng lá ngọc – tượng trưng cho sự giàu sang, quý phái), với lá và hoa làm bằng mã não, ngọc bích, cẩm thạch và vàng ròng.

Đây là bảo vật này do vua Khải Định ban tặng. Theo các nhà nghiên cứu, tác phẩm “Cành vàng lá ngọc” ở Huế hiện nay chỉ còn 3 bộ: 2 bộ được cất giữ ở bảo tàng và bộ còn lại do ông Kinh lưu giữ.

Tất cả những cổ vật mà ông Lê Văn Kinh có trong bộ sưu tập, được giới mê đồ cổ “thèm khát”. Đã có rất nhiều người sẵn sàng trả giá cao để được sở hữu nhưng ông không đồng ý.

Nghệ nhân Lê Văn Kinh rất mong muốn có nhà nghiên cứu quan tâm, ông sẵn sàng giúp họ hiểu rõ hơn về nguồn gốc, giá trị những cổ vật.

Chẳng hạn như chiếc nghiên mực “Lưỡng long tranh châu” bằng đá đen, cùng một thỏi mực tàu cổ đựng trong khay gỗ mun hay chiếc đĩa đựng thức ăn mà vua chúa thường dùng. Hoặc hai bình rượu nhỏ dưới thời vua Thiệu Trị, ngày xưa vua quan dùng để uống rượu vào mùa lạnh; chiếc khay đựng trầu cau khảm xà cừ…

Trao đổi với phóng viên ông Kinh chia sẻ, khi ông mất đi, ông sẽ để lại những cổ vật “vô giá” này cho con trai.

“Đây là đồ gia bảo truyền qua nhiều đời, nên sau này tôi sẽ để lại cho con trai. Tuy nhiên, nếu các nhà nghiên cứu hay dân đam mê đồ cổ đến tìm hiểu, chiêm ngưỡng tôi sẵn sàng tiếp đón và giúp họ hiểu hơn về nguồn gốc, giá trị những cổ vật”, ông Kinh tâm sự.

Chợ đồ cổ là phiên chợ truyền thống đã có từ lâu đời. Chợ thường họp vào những dịp Tết cận kề, thu hút được lượng người đến xem và đến mua hàng rất đông. Chợ bắt đầu họp từ ngày 20 đến 30 tháng 12 Âm lịch hằng năm.

Các gian hàng đồ cổ bày bán các mặt hàng đa dạng, phong phú như lư hương, đèn cổ, tượng phật, tượng thần linh, đồ thờ cúng…

Chợ đồ cổ không chỉ là nơi mua bán mà còn là nơi để dân chơi đồ cổ khắp miền Bắc gặp gỡ và trao đổi những kinh nghiệm.

Theo chủ nhân của một gian hàng đồ cổ: “Có những món đồ gần trăm năm tuổi và có giá hơn chục triệu đồng, mặt bằng chung thì các mặt hàng đều có tuổi thọ hơn vài chục năm trở về trước”. Hầu hết các món hàng ở đây, trong đó có những đồ giả cổ đều được chế tạo rất tinh xảo, những người mới chơi rất dễ bị nhầm lẫn.

Năm nay mặt hàng được ưa chuộng nhất là tượng dê.

Một người bán đồ cổ tại chợ cho biết: “Các mặt hàng có giá dao động từ vài trăm nghìn đồng đến cả trăm triệu đồng.

Giá cả tùy từng loại, tùy năm sản xuất hay món đồ to hay nhỏ.

Một chủ hàng nhận định, năm nay người mua ít, người qua lại xem thì nhiều, chủ yếu vì tò mò.

Khách phần nhiều mua những món đồ nhỏ, có giá trị ít,

Theo những người bán hàng ở đây, chợ đồ cổ truyền thống này là nơi để lưu giữ những nét cổ truyền, giúp cho nhiều người có hoài niệm về thời xưa. Việc buôn bán trao đổi cũng mang lại ý nghĩa tinh thần và cầu mong sự may mắn trong cả năm.

Tem Trong một cuộc đấu giá năm 2010, huyền thoại đầu tư Bill Gross nhận định, những con tem hiếm “còn tốt hơn thị trường cổ phiếu”. Gross được cho là đã đầu tư 100 triệu USD vào tem. Đây là một sở thích sinh lời lớn. Trong 6 năm sau thời Đại khủng hoảng, chỉ số GB30 Rarities Index của thị trường sưu tập tăng 74% trong khi thị trường cổ phiếu lên xuống thất thường.

Gốm Trung Quốc là quốc gia hàng đầu thế giới về nghệ thuật gốm. Theo dự báo, chỉ số đầu tư xa xỉ Knight Frank của đồ gốm Trung Quốc sẽ tăng 45% trong 5 năm tới. “Trung Quốc là nước làm đồ gốm hàng đầu thế giới với lịch sử hàng nghìn năm và những món đồ gốm có tuổi đời khoảng 100 năm được đặc biệt ưa thích”, Richard Mills, một quản lý tại Chalre Associates cho biết. Tháng 4/2014, chiếc cốc gốm trang trí hình gà trống – một trong 19 chiếc còn sót lại từ thời nhà Minh, được bán với giá 36 triệu USD tại một cuộc đấu giá.

Rượu Quỹ Wine Investment có trụ sở tại Anh cho biết, đầu tư rượu còn tốt hơn cả vàng, dầu, chỉ số FTSE hay Hang Seng. Quỹ này chỉ đầu tư vào rượu của Bordeaux Chateaux, bởi chúng được sản xuất với số lượng giới hạn. Vantican là nơi tiêu thụ nhiều rượu nhất thế giới, còn Mỹ xếp vị trí thứ 56.

Đồ lưu niệm Từ poster phim cũ cho tới bản viết tay của các ngôi sao nhạc rock quá cố, những món đồ lưu niệm là cả gia tài đối với người sở hữu hoặc mua lại chúng. Bởi những món đồ lưu niệm như vậy rất hiếm, và giá của chúng tăng lên theo nhu cầu. Hersh Borenstein, Giám đốc công ty Frozen Pond Inc., một hãng phân phối đồ lưu niệm khúc côn cầu, cho biết: “Từng có người mua áo đấu của Wayne Gretzky với giá 50.000 USD, sau đó bán lại với giá 200.000 USD. Năm 1996, áo đấu của Bobby Orr được bán với giá 30.000 USD và được trả 170.000 USD khoảng 4 – 5 năm trước đây. Đồ lưu niệm cũng giống như tác phẩm nghệ thuật, nó hứa hẹn mang lại lợi nhuận lớn nhưng vấn đề là bạn phải chọn đúng món”.

Xe cổ Theo Chỉ số đầu tư xa xỉ Knight Frank, trong 10 năm giá trị xe cổ tăng tới 456%. Hồi tháng 1/2014, một chiếc 1958 Ferrari 250 GT được trả giá tới 8,8 triệu USD, tăng 28% giá trị, vượt qua tất cả những món đầu tư hàng xa xỉ khác trong năm 2013. Theo hãng chuyên xe cổ Hagerty Insurance, giá trị những chiếc xe cổ của Anh, Đức đều tăng đều kể từ tháng 1/2013.

Đồng hồ đeo tay Theo Paul Fraser Collectibles, nhu cầu tăng, nguồn cung hạn chế và chi phí bảo trì thấp là những lý do nên đầu tư vào đồng hồ xa xỉ. Không phải đồng hồ nào cũng là lựa chọn đầu tư hấp dẫn, nhưng những chiếc quý hiếm như Rolex và Patek Philippe luôn duy trì hoặc tăng giá trị theo thời gian. Theo Toby Sutton, chuyên viên đấu giá tại Watches of Knightsbridge: “Giá trị của nhiều chiếc đồng hồ cổ hoặc đã qua sử dụng tăng nhiều trong thập kỷ qua”.

Kim cương Việc mua kim cương phức tạp hơn nhiều so với vàng, nhưng những viên kim cương “xịn” có thể sinh lời lớn.

Tiền xu quý hiếm Theo chỉ số Knight Frank, trong thập kỷ qua, giá trị đồng xu cổ tăng 220%. Độ quý hiếm là yếu tố quyết định giá trị của chúng.

Bản viết tay Cũng như các món đồ lưu niệm, bản viết tay của người nổi tiếng là lựa chọn đầu tư khá hấp dẫn. Theo chủ nhân hãng Paul Fraser Collectibles: “Trên thế giới có khoảng 200 triệu nhà sưu tập đầu tư và con số này được dự báo sẽ tăng gấp đôi trong 20 năm tới”. Theo chỉ số PFC40 Autograph, từ năm 2000 tới 2013, giá bản viết tay của nhà du hành vũ trụ Neil Armstrong tăng 1.345%.

Tác phẩm nghệ thuật Chuyên gia trái phiếu Jeff Gundlach gọi tác phẩm nghệ thuật là “phiên bản lưu động” của vàng, với khả năng tích lũy giá trị tương đương. Một nghiên cứu mới đây cho thấy ngày càng nhiều người thuộc giới siêu giàu đầu tư vào nghệ thuật và sưu tầm. Theo đó, “76% các nhà sưu tầm mua tác phẩm nghệ thuật dưới con mắt đầu tư (tăng từ mức 53% năm 2012). Điều này có nghĩa là yếu tố đầu tư của các tác phẩm nghệ thuật ngày càng được giới sưu tầm quan tâm”.

Hay tin gia đình chị Bùi Thị Liên (thôn Phú Sơn, xã Thành Tân, huyện Thạch Thành, Thanh Hóa) phát hiện bộ trống đồng, nồi đồng, hàng trăm người dân đã lũ lượt kéo đến xem. Số lượng người tới xem đông đến nỗi chủ nhà phải nhờ công an can ngăn.

Cho rằng bộ đồ đồ cổ có giá trị và sợ bị trộm, gia đình chị Liên đã hạn chế người lạ lại gần xem.

Hai hôm trước, sáng 19/10, vợ chồng chị ra mảnh vườn trước nhà san đất. Khi đang đào đất ở khu góc vườn, vợ chồng bất ngờ phát hiện bộ đồ kim loại lạ này nằm cách mặt đất chừng 1,5 m, trong tình trạng xếp chồng lên nhau.

Nhận định đây là bộ đồ cổ niên đại hàng trăm năm, vợ chồng chị Liên đã đưa chúng về nhà, lau chùi sạch sẽ rồi đặt lên bàn thờ khấn vái.

Theo một cán bộ địa phương, mảnh đất nơi phát hiện số đồ vật này từng chôn rất nhiều thi thể người Mường cổ.

Theo quan sát, bộ đồ kim loại này làm bằng chất liệu đồng thau, còn khá nguyên vẹn.

Hiện chính quyền địa phương đã cử người xuống túc trực, bảo vệ số đồ vật lạ này để chờ chuyên gia kết luận giá trị.

Một nhóm ngư dân trong lúc đánh cá ở vùng biển Hà Tĩnh thì lưới bị vướng vào “vật lạ” dưới đáy biển. Để cứu lưới, chủ tàu cá thuê thợ lặn đến giúp. Khi lặn xuống, nhóm thợ phát hiện con tàu cổ với 3 khẩu súng thần công nên âm thầm gỡ lưới và giấu nhẹm bí mật này.

Ít ngày sau, họ lặn trục vớt tàu đắm cùng 3 khẩu thần công lên và tính bán kiếm tiền. Khi một khẩu đang trên đường bán sang Trung Quốc thì bị bắt giữ. Hai khẩu còn lại sau đó cũng được vận động giao nộp…

Thả lưới bắt được… 3 khẩu thần công

Sau hơn 10 năm được trục vớt từ đáy biển lên, 3 khẩu thần công bằng đồng vẫn đang được bảo quản tại hành lang Bảo tàng Hà Tĩnh. Ông Lê Bá Hạnh – Phó GĐ Bảo tàng Hà Tĩnh – kể, khoảng tháng 8/2003, một chiếc tàu đánh cá của ngư dân Quảng Nam khi đang thả lưới trong vùng biển đảo Mắt, cách Cửa Nhượng (Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh) hơn 30 hải lý thì bất ngờ lưới bị mắc không thể kéo lên được. Để cứu lưới, họ đã thuê một nhóm thợ lặn ở làng chài xã Cẩm Lĩnh (Cẩm Xuyên) lặn gỡ lưới.

Khi lặn xuống, nhóm thợ lặn bất ngờ phát hiện lưới bị vướng vào một con tàu cổ bị chìm, bên trong có 3 khẩu pháo. Biết gặp “lộc” lớn, nhóm thợ lặn “nháy” với nhau chỉ gỡ lưới không tiết lộ gì. Ít ngày sau đó, nhóm này đã âm thầm trở lại vị trí con tàu đắm lặn lấy cổ vật. Tuy nhiên, do 3 khẩu pháo quá nặng, họ đành thỏa thuận với chủ tàu ở xã Thạch Kim (Lộc Hà) cẩu trục vớt con tàu đắm cùng cổ vật lên.

Hì hục hơn 2 tuần, cả nhóm mới trục vớt được con tàu cổ nặng 45 tấn cùng 3 khẩu thần công được đúc bằng đồng. Như thỏa thuận trước, chủ tàu lấy 1 khẩu thần công, 2 khẩu còn lại thuộc về nhóm thợ lặn xã Cẩm Lĩnh là anh Phạm Tiến Phương và Trần Trọng Thưởng.

2 trong số 3 khẩu thần công đang được bảo quản tại Bảo tàng Hà Tĩnh.

Sau khi ông chủ tàu người Thạch Kim có được khẩu thần công đắt giá, ông này đã bán cho một lái buôn để đưa sang Trung Quốc. Tuy nhiên, mới đi được vài chục cây số đến huyện Can Lộc (Hà Tĩnh) thì bị công an phát hiện, tịch thu và bàn giao cho Bảo tàng Hà Tĩnh. Từ thông tin của ông chủ người Thạch Kim, cán bộ Bảo tàng Hà Tĩnh đã tìm về xã Cẩm Lĩnh, nơi đang cất giữ 2 khẩu thần công còn lại để thuyết phục, xin đưa về Bảo tàng Hà Tĩnh bảo quản vì đây là bảo vật quý hiếm, mang giá trị lịch sử.

Tuy nhiên, nhóm thợ lặn Cẩm Lĩnh kiên quyết không chịu bàn giao. Phải dày công thuyết phục, nhờ những bậc cao niên trong làng giúp vài lời, cuối cùng nhóm thợ lặn cũng đồng ý bàn giao 2 khẩu thần công cho Bảo tàng Hà Tĩnh quản lý với điều kiện hỗ trợ họ 40 triệu đồng gọi là kinh phí trục vớt. Bảo tàng Hà Tĩnh chấp nhận. Từ đó, 3 khẩu thần công được “quy về một mối” và lưu giữ tại Bảo tàng Hà Tĩnh.

Báu vật vô giá

Ông Nguyễn Trí Sơn – Giám đốc Bảo tàng Hà Tĩnh – cho biết, sau khi nhận ba khẩu thần công này, Bảo tàng đã bảo quản và phục chế rất công phu bằng cách xây bể, thực hiện ngâm rửa qua nhiều lần nước lạnh và hóa chất thì lớp hà bên ngoài mới bong ra và lộ rõ những hoa văn và chữ đắp nổi trên thân súng rất độc đáo. Hoa văn được đúc nổi rất tinh tế, công phu và được nạm bạc rất cầu kỳ, hiếm thấy ở những khẩu thần công khác. Mặc dù bị chìm dưới đáy đại dương gần 200 năm nhưng nó vẫn còn giữ được sự nguyên vẹn, kể cả những họa tiết nhỏ.

Theo nghiên cứu, 3 khẩu thần công này được đúc bằng đồng vào năm Minh Mạng thứ nhất (1820), nằm trong một bộ đặt tên là “Bảo quốc An dân Đại tướng quân” đánh số thứ tự từ một đến ba. Hình dáng, kích thước và các hoa văn trang trí trên thân súng đều giống nhau.

Mỗi khẩu nặng hơn 1,2 tấn, dài 2,43m, đường kính thân súng 40cm, đường kính nòng súng 11cm; giữa thân súng có hai quai chạm khắc hình rồng và hai tai tròn làm giá đỡ cho súng. Các hoa văn trên thân súng thể hiện các đề tài truyền thống như cúc dây, rồng chầu mặt nguyệt, đầu rồng, mây, chấm tròn, đường tròn đồng tâm. Rồng chầu mặt nguyệt bao quanh bài minh văn chữ Hán.

Cũng theo ông Sơn, 3 khẩu thần công này là báu vật được tôn sùng như thần linh truyền nối các đời sau thờ cúng. Đó là biểu tượng uy quyền của nhà vua, sức mạnh của một đất nước đang phát triển mạnh mẽ cả về kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng, là báu vật rất quý hiếm, có giá trị nổi bật, tiêu biểu quốc gia.

Năm 2006, Bảo tàng Hà Tĩnh phối hợp với Bảo tàng Lịch sử quốc gia phục chế lại khẩu thần công thứ hai bằng cách thuê thợ nạm bạc lại phần hoa văn bị bóc bạc khi những người dân trục vớt lên. Đến năm tháng 12/2013, Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định công nhận 3 khầu thần công này là bảo vật Quốc gia.

Theo đó, trong lúc đào hồ để nuôi cá, ông Phạm Sinh Huyền ở xã Cự Nẫm (huyện Bố Trạch, Quảng Bình) đã phát hiện hơn 20 thanh đá lạ, ở độ sâu khoảng 2 m trong lòng đất. Khi lấy các thanh đá này lên khỏi mặt đất, do tò mò không biết đây là cái gì nên ông Huyền đã dùng búa gõ vào các thanh đá, bất ngờ phát ra những âm thanh có âm vực khác nhau, vang rất xa. Rất có thể đây là một bộ đàn đá cổ.

Đọc thông tin này, nhiều bạn đọc liên tưởng đến vụ bắt giữ hòn đá 30 tấn ở Đắk Nông (trong đó hai người đào được hòn đá đang bị công an đề xuất phạt mỗi người 550 triệu đồng, tịch thu hòn đá sung công). Liệu trường hợp của ông Huyền nêu trên có bị tịch thu, xử phạt như vụ hòn đá 30 tấn?

Bộ đàn đá nghi đồ cổ người dân đào được.

Luật sư Trịnh Thanh (Đoàn luật sư TP HCM) giải thích về trường hợp này như sau:

Hiện tại vẫn chưa có cơ quan chức năng nào xác định sơ bộ số lượng đá được người dân ở huyện Bố Trạch, Quảng Bình đào lên được có phải là đàn đá cổ hay không, hay chỉ là những tảng đá, viên đá bình thường.

Trong trường hợp người dân vô tình phát hiện ra cổ vật hoặc vật có giá trị thì điều chỉnh trong trường hợp đã này được quy định khá cụ thể tại Điều 240, Bộ luật dân sự về xác lập quyền sở hữu đối với vật bị chôn giấu, bị chìm đắm được tìm thấy. Theo đó, nếu cơ quan có thẩm quyền kết luận đây đúng là bộ đàn đá cổ thì có thể xác định đây là di tích lịch sử, văn hoá. Như vậy, bộ đàn đá cổ sẽ thuộc về Nhà nước. Người tìm thấy vật đó được hưởng một khoản tiền thưởng theo quy định của pháp luật.

Ngược lại, nếu vật được tìm thấy không phải là di tích lịch sử, văn hóa nhưng vật này có giá trị đến mười tháng lương tối thiểu do Nhà nước quy định thì thuộc sở hữu của người tìm thấy.

Trường hợp vật tìm thấy có giá trị lớn hơn mười tháng lương tối thiểu thì người tìm thấy được hưởng giá trị bằng mười tháng lương tối thiểu do Nhà nước quy định và 50% giá trị của phần vượt quá mười tháng lương tối thiểu do Nhà nước quy định, phần giá trị còn lại thuộc Nhà nước.