Sưu Tầm Cổ Vật - Cổ Vật - Thế Giới Cổ Vật - Kiến Thức Cổ Vật » Nhà Sưu Tập

Chiêm ngưỡng bộ đồ cổ quý hiếm của các hoàng đế Trung Hoa

admin — Sat, 19 Mar 2016 01:45:27 +0000

80 món đồ sứ quý hiếm của các hoàng đế Trung Hoa từ thế kỷ 14-18 sẽ được mang ra bán đấu giá tại Hồng Kông vào tháng tư tới. Mỗi món đồ này có trị giá ước tính từ nhiều triệu cho đến hàng chục triệu USD.

Một chiếc bình với hình những con gà lôi vàng từ triều đại nhà Thanh trong buổi chụp ảnh giới thiệu các món đồ cổ sẽ được nhà đấu giá Sotheby mang ra bán đấu giá ở Trung tâm Hội nghị và Triển lãm Hồng Kông vào ngày 7/4 tới.

Chiếc bình có giá 180 triệu đô la Hồng Kông (23 triệu USD).

Đây chỉ là một trong 80 món đồ cổ của các hoàng đế Trung Hòa từ thế kỷ 14-18 được đem ra bán đấu giá.

Một chiếc âu đựng đào dưới triều đại nhà Thanh, giá từ 40-60 triệu đô la Hồng Kông (5,1-7,7 triệu USD).

Họa tiết trên chiếc âu đựng đào từ nhiều thế kỷ trước làm mê hoặc lòng người.

Nhân viên của nhà đấu giá giới thiệu một món đồ cổ sẽ được bán đấu giá, chiếc bát có từ thời nhà Minh (cai trị từ thế kỷ 14-17), trị giá khoảng 10,3 triệu USD.

Theo Xinhua

‘Bí kíp’ để tân trang đồ cổ như mới không bị hư hại

admin — Sat, 19 Mar 2016 01:30:43 +0000

Đang có một công việc ổn định nhưng đồng lương quá eo hẹp nên anh Nguyễn Văn Hảo quyết định ra ngoài làm việc. Cơ duyên đã đưa người đàn ông này đến với một nghề rất đặc biệt – nghề phục chế đồ gốm cổ. Dường như không ai có thể nhận ra những món đồ cổ đẹp long lanh lại chính là những món đồ đã từng vỡ, hỏng….thậm chí là nát vụn được bàn tay người thợ này gia công lại.

Đập bát, đĩa… để học nghề

Anh Hảo kể với chúng tôi, anh đến với công việc đặc biệt này là một sự vô tình. Sau khi quyết định rời bỏ công việc tại một đơn vị kinh doanh nhựa, anh chuyển sang vẽ tranh kiếm sống. Tuy nhiên, khi nghe một người bạn nói về nghề phục chế đồ cổ vỡ, hỏng…. anh liền bắt tay vào tìm tòi. Ngoài kiến thức về hội họa, anh Hảo hoàn toàn chưa có kiến thức gì về đồ cổ cũng như các dòng gốm, sứ và các kỹ thuật gắn kết, tạo màu men… cho đồ gốm, sứ. Thế nhưng có lẽ sự đam mê chính là loại keo gắn tốt nhất cho công việc này của anh.

Để thử nghiệm, anh Hảo tự mang bát, đĩa…trong nhà ra đập vỡ vụn. Sau đó lại tìm cách gắn chúng lại theo hình dạng như cũ và tìm mọi cách để cho những mảnh vỡ ấy được gắn kết mà không để lại vết tích cho đến khi chúng biến thành sản phẩm như lúc ban đầu mà không ai có thể nhận thấy đó chính là những mảnh vỡ ghép lại.

Công việc điên rồ là tự đập đồ ở nhà đi rồi lại gắn lại như thế diễn ra trong đúng 1 năm thì anh Hảo mới chính thức bắt tay được vào nghề. Ban đầu, chỉ là một vài người quen biết mang sản phẩm đến nhờ anh gia công, chỉnh sửa lại. Nhưng tiếng lành đồn xa, càng ngày công việc của anh càng trở nên thuận lợi và nhiều khách hàng. Giới chơi cổ vật đánh giá rất cao về tay nghề của anh bởi những sản phẩm qua bàn tay của anh Hảo gia công thì dù có vỡ, nát ở mức độ nào cũng đều có thể trở lại như hình dáng ban đầu. Bản thân những người chơi đồ cổ hay buôn đồ cổ ít kinh nghiệm cũng khó có thể nhận ra những sản phẩm này đã từng được phục chế.

Anh Hảo kể, một diễn viên nổi tiếng từng mang đến nhà anh 1 đôi ghè (1 loại đồ gốm gần giống chum) vỡ tứ tung nhờ phục chế. Đến khi nhận lại sản phẩm, bản thân chủ nhân của đôi ghè cũng không thể nhận ra chỗ nào là nguyên bản, chỗ nào là sửa chữa. Hay một lần gần đây, khi đến chơi nhà một người bạn, anh Hảo bỗng nhận ra một chiếc bình khá quen thuộc. Khi anh nói với người chủ này đó là chiếc bình đã được sửa chữa thì người chủ khăng khăng không thừa nhận vì cho biết đã mua chiếc bình đó cả chục năm nay và nó chưa bao giờ bị vỡ, hỏng. Chỉ đến khi anh Hảo chỉ chi tiết cách phân biệt thì người bạn kia mới biết đó là đồ đã được phục chế.

Theo quan điểm của anh Hảo, việc phục chế này chính là làm hoàn thiện những sản phẩm bị vỡ, hỏng để tạo nên giá trị về thẩm mỹ cho sản phẩm. Tuy nhiên, anh Hảo cho biết, trên thị trường có rất nhiều người bán các sản phẩm đồ cổ đã bị phục chế lại mà người mua không có kinh nghiệm sẽ rất dễ bị nhầm lẫn. Anh Hảo cho biết, những món đồ đã được sửa chữa thường có giá trị thấp hơn nhiều lần so với đồ nguyên vẹn. Một sản phẩm đã bị chữa có giá khoảng 1000 USD thì sản phẩm nguyên vẹn có thể là cả chục ngàn USD.
“Phẫu thuật, chỉnh hình” đồ cổ

Trong số những công đoạn để phục chế một món đồ vỡ, hỏng thì việc đắp cốt và gắn kết các mảnh vỡ là đơn giản nhất. Đây tuy là công đoạn cần sự kiên trì, tỉ mẩn….nhưng công đoạn hoàn thiện mới thực sự cần có một bàn tay tài hoa và tư duy về hội họa nhuần nhuyễn.

Nếu sản phẩm là các mảnh vỡ vụn thì trước hết phải tìm cách gắn lại các mảnh vỡ theo đúng trật tự của nó. Còn đối với những sản phẩm bị sứt, vỡ mất một phần thì cần tạo ra cốt cho các phần thiếu hụt đó bằng cách dùng xi măng trắng hoặc bột đá trộn với một loại keo đặc biệt tạo mới các phần bị thiếu hụt sao cho đúng hình dáng nguyên gốc ban đầu của sản phẩm. Theo kinh nghiệm hơn 20 năm làm nghề phục chế đồ cổ của anh Hảo, các sản phẩm anh thường gặp nhất là các loại bình gốm bị mất quai, mất vòi hay các loại lọ, thạp….vỡ miệng.

Sau khi các mảnh ghép đã được gắn kết, người thợ phải dùng giấy giáp để đánh các đường gắn cho chúng không còn “biên giới” với những mảnh gốm. Khi công việc đánh nhẵn kết thúc, sản phẩm sẽ được tạo màu nền bằng 1 loại hóa chất đặc biệt. Sau đó mới là công đoạn vẽ. Đây là khâu khó nhất trong quá trình phục chế. Anh Hảo cho biết, các nét vẽ ở đồ cổ nguyên bản thường có độ nét sâu. Hoa văn trong đồ cổ chia thành hai loại. Một loại là những hoa văn phức tạp, tinh xảo và một loại là các nét vẽ khá đơn giản, thậm chí có phần ngây ngô. Với loại hoa văn phức tạp thì người thợ cần phải thể hiện được đúng với tinh thần của sản phẩm nguyên gốc và chính xác đến từng đường tơ, kẽ tóc. Còn với loại sản phẩm đơn giản thì người thợ lại phải thể hiện đúng như sự ngây ngô của sản phẩm ấy. Đây là điều không đơn giản bởi các nét vẽ ngày nay thường được trau chuốt rất cẩn thận. Chính bởi vậy, làm cách nào để có được những nét vẽ như sản phẩm nguyên bản đòi hỏi người thợ phải có tay nghề cao. Sau khi vẽ cho sản phẩm, công đoạn cuối cùng là làm cũ phần phục chế bằng các kỹ thuật chuyên biệt.

Các sản phẩm hỏng nhỏ thì có thể chỉ mất một vài tiếng đồng hồ là hoàn thiện nhưng cũng có những sản phẩm mất rất nhiều thời gian. Tiền công cho một sản phẩm thường được tính theo cấp độ cần khôi phục của sản phẩm và giá trị của sản phẩm. Có những sản phẩm chỉ mất vài trăm ngàn đồng tiền công nhưng có những sản phẩm mất tới cả vài chục triệu đồng.

Anh Hảo cho biết, để nhận biết đồ cổ đã có phần phục chế hoàn toàn không khó với những người đã có kinh nghiệm. Theo anh Hảo, một số phần như quai ấm, vòi, miệng bình….là những nơi hay bị hỏng, vỡ nên sản phẩm bị sửa chữa những phần này cũng rất nhiều. Thông thường thì những phần được sửa chữa sẽ có những âm thanh khác so với phần sản phẩm gốc.

Dễ mua phải đồ rởm

Nghề phục chế, sửa chữa đồ cổ tuy cũng mang lại nhiều lợi ích về vật chất cho anh Hảo. Tuy nhiên với anh, cái được lớn nhất của nghề này mang lại chính là anh có thể nhận biết được rất rõ về giá trị và niên đại của một món đồ cổ, đặc biệt là các dòng gốm, sứ. Có những sản phẩm chỉ cần nhìn từ xa anh đã có thể nhận biết được các món đồ có được sửa chữa hay còn nguyên bản hoặc đó là món đồ cổ hay giả cổ.

Theo anh Hảo, thị trường đồ cổ khá phức tạp. Các món đồ cổ thường có giá trị lớn nên việc làm giả cổ diễn ra tràn lan. Rất nhiều người sưu tầm đồ cổ thậm chí là dân buôn đồ cổ chuyên nghiệp cũng có thể bị mua nhầm bởi kỹ thuật làm giả cổ hiện rất tinh vi, nếu không có kinh nghiệm thì rất dễ bị mua phải đồ giả, đồ nhái. Chính vì vậy, có những món đồ giả cổ có giá trị chỉ vài trăm ngàn hoặc vài triệu đồng thì được thổi giá lên cả trăm triệu, thậm chí là cả tỉ đồng….

Anh Hảo cho biết, việc phân định đồ cổ không có một mẫu số chung nào. Với mỗi món đồ hoặc từng loại đồ cổ mà có những cách phân biệt riêng. Theo anh Hảo, thị trường đồ cổ Việt Nam hiện có khá nhiều đồ giả cổ, có những sản phẩm có xuất xứ từ nước ngoài. Kỹ thuật làm giả cổ ở trong nước và nước ngoài đạt đến trình độ cực kỳ tinh xảo. Nếu là những món đồ cổ có xuất xứ từ nước ngoài thì cần phải xem thật kỹ lưỡng. Trên thị trường hiện xuất hiện nhiều món đồ cổ được giới buôn bán thổi phồng về niên đại và giá trị thực. Những món đồ này nếu là đồ cổ thật thì khó lòng vượt khỏi biên giới của đất nước đó bởi chúng đều là những món quốc bảo và có những giá trị vô cùng cao mà các nhà sưu tập trong nước khó lòng đủ tiền để mua được.

Hoàng Phương

Hòa thượng Thích Từ Nghiêm và câu chuyện về bức tượng phật thích ca cổ

admin — Sat, 19 Mar 2016 01:19:51 +0000

Tất cả không gian trong căn nhà nhỏ chưa đầy 25m2 được nhường lại để lấy chỗ trưng bày cho hơn ba trăm bức tượng Phật, và vẫn không ngừng tăng lên theo dù được thầy lựa chọn rất kỹ càng theo nguyên tắc “nhất kỳ, nhì cổ”.

“Nhất kỳ, nhì cổ”

Căn phòng nhỏ nằm phía sau tòa Tam điển trong khuôn viên chùa Phổ Đà (đường Phan Chu Trinh, TP. Đà Nẵng) là nơi làm việc, sinh hoạt của thượng tọa Thích Từ Nghiêm, Trưởng ban hành pháp Giáo hội Phật Giáo Việt Nam tại TP. Đà Nẵng. Thế nhưng từ hơn 10 năm nay, phần lớn không gian của căn phòng này được nhường lại để làm nơi lưu giữ trưng bày các bức tượng Phật cổ, mà thầy Nghiêm bắt đầu sưu tầm trong các chuyến đi công tác của mình từ cách đây hơn 10 năm.

Thầy Nghiêm cùng những bức tượng Phật “nhất kỳ, nhì cổ” của mình.

Phải rất may mắn, chúng tôi mới gặp thượng tọa Thích Từ Nghiêm trong những lần hiếm hoi thầy ở chùa. Phần lớn thời gian của thầy được dành cho những chuyến đi công tác dài ngày ở nước ngoài, ở các tỉnh xa. Trong mỗi chuyến đi xa chỉ cần nghe ai đó giới thiệu, thấy tượng đẹp, lạ là thầy thỉnh về chứ không nhất thiết bức tượng đó phải là đồ cổ. Nổi bật trong bộ sưu tập tượng Phật được kỳ công tìm kiếm sưu tầm theo tiêu chí “nhất kỳ, nhì cổ” là pho tượng Quan Âm thác kiến bằng gỗ hóa thạch cách đây hơn 700 năm có một không hai.

Nếu như bức tượng Quan Âm thác kiến được nhiều nhà sưu tầm hiểu biết trả giá đến hơn 500 triệu đồng, khẳng định được giá trị của một pho tượng cổ vào loại độc bản. Thì những bức tượng kỳ lạ được thầy mang về trong những lần sưu tầm khác nhau lại khẳng định sự kỳ lạ trong bộ sưu tập của mình. Trong số đó, pho Đức Thích Ca được vớt lên từ dưới biển, được thầy tìm về tại Đà Nẵng. Còn hai tượng còn lại là Phật Văn Thù được thỉnh về từ TP.HCM và Phật Phổ Thần được thỉnh về từ Đà Lạt.

Bộ 18 vị La Hán cũng bằng men bạch định từ thời nhà Thanh, rất ít người có cũng được thầy thỉnh về từ TP.HCM, đã khẳng định được “nhất kỳ” trong tiêu chí sưu tầm của thầy. Thầy tâm sự: “Bức tượng Thích Ca được vớt từ dưới biển lên, nhiều nhà nghiên cứu nói đây là đồ giả không phải đồ cổ, nói thầy không nên đưa vào bộ sưu tầm. Thế nhưng tôi lại thấy rằng đây là bức tượng đặc biệt khi bị vùi lấp dưới biển suốt một thời gian dài, trên bức tượng còn lưu giữ rất nhiều dấu ấn của quãng thời gian đó”.

Thầy tiếp lời: “Tôi đã bỏ công sức ra sưu tầm rồi, tượng đến với mình là một mối lương duyên nên mình chưa bao giờ có ý định sẽ đổi, hoặc bán các cổ vật. Tất cả sẽ được tập hợp lại để thầy thực hiện ước mơ mở một phòng triển lãm tượng Phật cổ. Trong đó, có sưu tầm thêm tranh đá quý, tranh sứ, các chậu kiểng vẽ văn hóa Phật giáo… cùng với các bộ kinh đặc biệt để tạo nên một không gian văn hóa Phật giáo độc đáo riêng để giới thiệu mọi người”.

Cơ duyên với 300 tượng Phật cổ

Nói về cái duyên của mình với những bức tượng lạ đó, thầy cho biết: “Năm 2005, khi tôi đang là Phó ban hành pháp của giáo hội Phật giáo Việt Nam tại TP. Đà Nẵng. Trong một chuyến công tác ngoài Hà Nội, vốn đam mê với đồ cổ nên sau khi hoàn thành xong công việc, tôi tranh thủ quãng thời gian nghỉ ngơi ngắn ngủi trước khi quay trở lại Đà Nẵng, ghé thăm con phố Hoàng Hoa Thám, được dân chơi đồ cổ Hà thành coi là “chợ” đồ cổ. Khi vừa ghé thăm một cửa hàng đồ cổ, tôi bị ấn tượng bởi hình dáng quá đặc biệt của bức tượng “Tôn giả Long thọ bồ tát”. Tôi đã bỏ ra cả một gia tài để có được bức tượng này dù chưa hề biết nguồn gốc, tên gọi của bức tượng mà mình vừa có được”.

Thế nhưng bức tượng “Phật Vô Úy” được thầy Nghiêm coi như báu vật trong bộ sưu tập của mình khiến thầy bỏ ra rất nhiều công sức. Mê mẩn bức tượng ngay sau lần đầu nhìn thấy. Sau nhiều lần không ngại sớm khuya đến nhà của chủ nhân bức tượng khi đó cũng là một người mê sưu tầm đồ cổ ở Đà Nẵng đề nghị mua lại. Cuối cùng, thầy cũng có được bức tượng “Phật Vô Úy” dù số tiền bỏ ra không hề nhỏ. Thầy Nghiêm cho biết bức tượng “Phật Vô Úy” này thuộc dạng “độc bản”. Quan sát bức tượng bằng đồng đen được làm theo phong cách bộ tộc thời xưa, ai cũng nhận thấy rõ phong thái của một vị thần, hai tay đưa lên ngăn hết cái xấu cái ác từ bên ngoài.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng bức tượng “Phật Vô Úy” có nguồn gốc từ Campuchia, hoặc Thái Lan với hình dáng rất ấn tượng của các dòng tượng phật có nguồn gốc từ đây. Thế nhưng theo thầy Nghiêm cùng một số nhà nghiên cứu khác thì bức tượng “Phật Vô Úy” có xuất xứ từ Việt Nam khi trên đầu bức tượng đội mũ long chim lạc (chỉ xuất hiện duy nhất ở Việt Nam). Phong cách đội mũ lông chim diễn đạt phật giáo có từ thời Hùng Vương.

Thú sưu tầm tượng Phật cổ đến với thầy Nghiêm như một căn duyên. Thầy Nghiêm kể, trong những chuyến đi nước ngoài làm việc, thấy rằng ở tất cả các nơi đều có bảo tàng, triển lãm về tượng Phật. Mỗi một pho tượng đều gắn với lịch sử, ý nghĩa riêng, văn hóa Phật giáo mỗi nước được in dấu ấn rõ nét qua phong cách điêu khắc tượng Phật.

“Đơn cử, tuy cùng xuất phát từ Ấn Độ nhưng khi Phật giáo qua Hồng Kông, Việt Nam đã có sự khác biệt lớn do ảnh hưởng văn hóa bản địa. Tương tự, khi Phật giáo qua Thái Lan, Campuchia… thì lại mang sắc thái riêng”, thầy Nghiêm chia sẻ. Và công việc sưu tầm tượng Phật được thầy lặng lẽ thực hiện kể từ dạo đó, cách đây hơn 10 năm. Dần dần, nó trở thành niềm đam mê thứ hai của thầy, sau kinh kệ.

Những tượng Phật được thầy Nghiêm sưu tầm khá phong phú, đa dạng về chủng loại và chất liệu từ đồng, gỗ, sành, bạc, ngọc và tượng được thiếp vàng. Nhiều tượng được mọi người trầm trồ yêu thích như: Tượng Phật Di lặc điêu khắc từ gỗ mun có niên đại hơn 200 năm đến tượng đồng Cô Xá Na Phật thời Minh niên đại 500 năm, tượng Quan Thế Âm điêu khắc từ gỗ hóa thạch, rồi bộ tượng Linh sơn tam Thánh làm bằng men bạch định đời nhà Thanh, tượng Thập nhất diện Quan Âm niên đại 300 năm, Quan Âm thác kiến bằng gỗ hóa thạch niên đại cách đây 700 năm… Mỗi một pho tượng gắn với một lịch sử riêng, một mối lương duyên riêng.

Kỳ thú pho tượng Quan Âm thác kiến

“Nhất kỳ, nhì cổ” là tiêu chí chọn tượng Phật của hòa thượng Thích Từ Nghiêm. Đi đâu hoặc nghe ai giới thiệu, thấy tượng đẹp, lạ là thầy thỉnh về chứ không nhất thiết nó phải là đồ cổ. Nổi bật trong bộ sưu tập này là pho tượng Quan Âm thác kiến bằng gỗ hóa thạch cách đây hơn 700 năm có một không hai.

Thầy cho biết: “Cách đây 400 năm, Đà Nẵng giao lưu với Nhật Bản và tặng một bức tranh vẽ về bức tượng này. Mới đây, người Nhật Bản đem tặng lại bức tranh đó như để nhắc nhớ về tình cảm bang giao thuở xưa. Một nhà sưu tầm tư nhân bật mí, bức tượng này của tôi đã được người chơi cổ vật trả giá 500 triệu đồng nhưng tôi nhất quyết không bán.

“Mình đã bỏ công sức ra sưu tầm rồi, tượng đến với mình là một mối lương duyên nên mình chưa bao giờ có ý định sẽ đổi, hoặc bán các cổ vật. Tất cả sẽ được tập hợp lại để thầy thực hiện ước mơ mở một phòng triển lãm tượng Phật cổ. Trong đó, có sưu tầm thêm tranh đá quý, tranh sứ, các chậu kiểng vẽ văn hóa Phật giáo… cùng với các bộ kinh đặc biệt để tạo nên một không gian văn hóa Phật giáo độc đáo riêng để giới thiệu mọi người”, thầy Nghiêm tâm sự. Vì vậy trong bộ sưu tập của mình, nếu hỏi thầy yêu thích tâm đắc cái nào nhất thì quả là câu hỏi hóc búa với người sưu tầm đặc biệt này.

Thỉnh thêm nhiều tượng Phật có giá trịCăn phòng của thầy Nghiêm đã nhường chỗ hết cho không gian trưng bày bộ sưu tập tượng quý này, và cứ sau mỗi một lần thỉnh tượng, nơi ở của thầy lại trở nên chật chội hơn. Nhưng với thầy Nghiêm đó không là điều quan trọng mà cái chính là làm sao có điều kiện, cơ hội được thỉnh thêm nhiều tượng Phật có giá trị để thực hiện ước mơ xây dựng phòng triển lãm, bảo tàng riêng về văn hóa Phật giáo nói chung và tượng Phật cổ nói riêng của mình.

Nguyễn Cường

Thú chơi đồ cổ, một giá trị văn hóa nhân văn

admin — Sat, 19 Mar 2016 01:19:25 +0000

Từ đam mê vẻ đẹp của những bức tượng, Việt Phương đã tìm hiểu giá trị của những pho tượng qua sách báo, học hỏi những người có kinh nghiệm, từ đó mà anh hiểu thêm những giá trị văn hóa ẩn sâu trong hiện vật mà mình có…

Anh Việt Phương đang giới thiệu bộ sưu tập tượng cổ.

Nằm trên đường Hoàng Hoa Thám (Hà Nội), khi bước chân vào quán cà phê Cổ ngoạn Việt Phương, nhiều người cứ tưởng đang bị lạc vào một không gian đền, chùa nào đó; bởi la liệt những pho tượng Phật được chủ nhân quán trưng bày ở đây. Chỗ này là pho tượng phật Bồ Tát chuẩn đề, Quan âm đại thế chí, tượng thánh Mẫu, tượng Kim đồng, Ngọc nữ… Vì thế, khách đến quán không chỉ để uống ly cà phê, nhiều người tìm đến đây để chiêm ngưỡng vẻ đẹp thâm trầm, cổ kính của những pho tượng phật sơn son thếp vàng.

Chủ nhân quán là nhà sưu tầm đồ cổ Việt Phương, anh mở quán này để tạo ra một địa chỉ giao lưu, gặp gỡ với những người có cùng đam mê, sở thích…
Tâm sự về cơ duyên đưa mình đến với cổ vật, anh Phương cho biết, từ cách đây khoảng hơn 10 năm, khi về các vùng quê tìm kiếm và sưu tầm cây cảnh, anh thấy có nhiều cổ vật quý giá bị lãng quên, không được bảo tồn, gìn giữ. Tiếc cho những giá trị văn hóa của cha ông có nguy cơ thất lạc, nên anh tìm gặp và giao lưu với những người chơi cổ vật, tìm hiểu, rồi càng hiểu, càng đam mê sưu tầm cổ vật. “Đặc biệt, từ năm 2001, khi được một người bạn tặng cho bộ tượng Tam Đa, tôi luôn bị ám ảnh bởi thần thái, diện mạo của những pho tượng cổ. Điều đó thôi thúc tôi phải đi tìm và mang về những pho tượng quý còn lưu lạc trong dân gian” – anh Phương kể.

Anh Phương cho biết, những pho tượng sơn son thếp vàng anh đang sở hữu đều có nguồn gốc từ đền, chùa. Nhiều bức tượng đã từng lưu lạc trong dân gian tới vài chục năm. “Cùng với sự phát triển chung của đất nước, nhiều ngôi đình, đền, chùa đã tiến hành nâng cấp, xây mới to hơn xưa. Mỗi lần nâng cấp sửa chữa, người ta lại mua những pho tượng mới, đồ thờ mới, còn những tượng cũ thì bị đốt bỏ, hoặc thả trôi sông hay chôn xuống đất. Tôi thấy tiếc nên đã đến xin, hoặc mua về” – Việt Phương tâm sự.

Đến nay, bộ sưu tập tượng gỗ sơn son thếp vàng của anh đã có trên 80 bức, trong đó có nhiều pho tượng cổ rất quý. Có thể kể đến một vài pho tượng cổ hiếm có như tượng “Quan âm thuyết pháp”: Phật bà Quan âm với vẻ mặt phúc hậu, dáng ngồi thư thái, trên tay cầm cuốn kinh phật và đang giảng kinh phật cho chúng sinh nghe. Theo lời kể của anh Việt Phương, bức tượng quý này anh được một bậc tiền bối quen biết tặng anh trước khi cụ qua đời. Theo kinh nghiệm của những người chơi, pho tượng này có từ thế kỷ 18, ở Việt Nam pho tượng như vậy rất hiếm, không còn nhiều. Đến nay anh mới thấy ở chùa Tây Phương có một pho tương tự.

Hay bức tượng “Quan âm đại thế chí” có từ thế kỷ 19. Tượng cao 83 cm, được tạc bằng gỗ nguyên khối, rất đặc biệt. Rồi bộ Quan âm Thị Kính đủ bộ gồm tượng Quan âm Thị Kính, Kim đồng, Ngọc nữ và cả một con vẹt. Theo anh Phương, bộ tượng Quan âm Thị Kính đầy đủ như vậy hiện nay cũng rất hiếm gặp.

Thời gian đầu, những hiểu biết của anh về các pho tượng cổ không nhiều, chỉ đơn giản là mê vẻ đẹp của những pho tượng cổ nên anh sưu tầm về chơi. Nhưng mỗi khi có trong tay một pho tượng đẹp, anh lại dành thời gian tìm hiểu về những pho tượng cổ, ý nghĩa vật mình đang nắm giữ. Anh tìm đọc trên sách vở, trên các phương tiện thông tin đại chúng, hỏi thêm bạn bè, những bậc tiền bối về pho tượng. Dần dà, hiểu biết của anh về những pho tượng cổ ngày càng dày thêm, sâu sắc hơn. Càng hiểu, anh lại càng trân trọng những pho tượng mà mình đang có.

Anh Phương khoe, từ khi mở quán cà phê cổ ngoạn này, nhiều người đến ngồi uống nước, ngắm nhìn những pho tượng cổ mà anh đang có đã rất thích. Nhiều người từ đó cũng gia nhập hàng ngũ chơi và sưu tầm cổ vật, kể cả lớp trẻ. “Càng có nhiều người chơi, cổ vật của đất nước mình sẽ được lưu giữ càng nhiều, tình trạng “chảy máu cổ vật” ra nước ngoài cũng sẽ hạn chế. Đó cũng là một cách để lưu giữ những cổ vật quý của cha ông ta để lại…”, anh Việt Phương nói.
Bài và ảnh: Phương Lan

Tìm hiểu về “Pho sử sống” của hòn đảo Lý Sơn

admin — Sat, 19 Mar 2016 01:19:11 +0000

Đến Lý Sơn, người ta không thể không nhắc tới một người suốt 40 năm qua đã không ngừng tìm kiếm, lưu giữ hàng nghìn cổ vật, hàng trăm tài liệu liên quan đến chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa – Trường Sa, và cả những hiện vật văn hóa, lịch sử của đảo Lý Sơn. Ông là Phạm Thoại Tuyền – hậu duệ đời thứ năm của Cai đội Phạm Hữu Nhật, một trong những người có công “cắm mốc” khẳng định chủ quyền Việt Nam ở quần đảo Hoàng Sa từ nhiều thế kỷ trước.Người “giữ hồn” Lý SơnTừ cảng trung tâm, mất khoảng dăm phút vừa đi vừa hỏi đường, chúng tôi đã tìm được ngôi nhà của ông Phạm Thoại Tuyền tại thôn Đông, xã An Vĩnh, huyện đảo Lý Sơn. Bỏ lại sau lưng những ồn ã “phố xá” của khu chợ trung tâm, lối đi nhỏ được tạo thành bởi hai hàng cây xanh dẫn thẳng vào sân nhà ông Tuyền khiến người ta như bước vào một thế giới khác, tĩnh lặng và thơm ngát hương hoa. Ngôi nhà cổ ba gian, mái ngói màu nâu nằm thâm trầm giữa vườn cây cảnh xanh ngút ngát, được chăm sóc cẩn thận bởi bàn tay khéo léo của chủ nhân.

Ông Tuyền bên chiếc tủ trưng bày cổ vật.

Tiếp chúng tôi ngay gian chính của từ đường họ Phạm, ông Tuyền vừa rót trà, vừa hồn hậu trải lòng: “Tôi sinh ra trong một gia đình có nhiều đời đam mê sưu tầm hiện vật, chính vì vậy mà cái “máu” sưu tầm cứ ngấm vào tôi từ lúc nào. Tôi muốn giữ lại tất cả những gì liên quan đến Hoàng Sa, Trường Sa và đảo Lý Sơn, từ những hiện vật nhỏ nhất, cho đến những tài liệu quý liên quan đến chủ quyền của Việt Nam… Với nhiều người, những hiện vật, tài liệu này chẳng có giá trị nhiều, nhưng với tôi, chúng là tài sản vô giá…”.Niềm đam mê sưu tầm đã khiến ông Tuyền biến từ đường họ Phạm thành một khu bảo tàng thực thụ. Hàng nghìn cổ vật, hàng trăm tài liệu quý, từng chồng sổ sách chép tay do ông tự nghiên cứu và cả những bài viết sưu tầm… đều được gìn giữ cẩn thận, sắp xếp rất khoa học và bày biện trang trọng trong những ngăn tủ kính. Trong gian nhà chính, ngoài ban thờ được đặt ở chính giữa, bên trái là chiếc tủ kính ba tầng, tầng trên cùng là những hiện vật liên quan đến Cai đội Phạm Hữu Nhật, tầng thứ hai là những cổ vật thuộc nền văn hóa Chăm, tầng dưới cùng là cổ vật thuộc nền văn hóa Sa Huỳnh. Chiếc tủ kính bên phải được dành bày các loại đĩa, chén, gốm sứ thời Nguyễn, các loại tiền cổ… Kho hiện vật giá trị ấy là thành quả của 40 năm ông miệt mài tìm kiếm. Song với tôi, ông Tuyền mới chính là một “bảo tàng lịch sử” đồ sộ và sống động nhất.Mở chiếc tủ kính, ông Tuyền nâng niu một bức tượng đồng bán thân được chạm khắc tinh xảo. Ông cho biết: “Đây là bức tượng cụ Cai đội Hoàng Sa Phạm Hữu Nhật mà tôi hữu duyên sưu tầm được cách đây không lâu. Tôi đặc biệt quý bức tượng này bởi đó không chỉ là hình ảnh có giá trị lịch sử với gia đình, dòng tộc mà còn là hiện vật nhắc nhở thế hệ sau nhớ về và biết ơn công lao của cha ông mình…”.

“Kho tàng sống” trên đảo

Sinh ra trong một gia đình gia giáo, từ nhỏ ông Tuyền am hiểu Nho học và kế thừa được lòng yêu nước từ các bậc tiền nhân. Vốn mê sưu tầm hiện vật và am hiểu thời cuộc, sau ngày đất nước thống nhất, ông Tuyền bắt tay ngay vào việc tìm tòi, nghiên cứu những hiện vật, tài liệu liên quan đến chủ quyền của Hoàng Sa, Trường Sa và đảo Lý Sơn. Hễ nghe thấy ở đâu có người phát hiện ra cổ vật khi đào móng làm nhà, khi thay đất trồng hành tỏi, hoặc có ai đang lưu giữ tài liệu quý… ông lại bỏ hết công việc, vội vàng tìm đến để xin hoặc mua lại rồi cất giữ cẩn thận. “Có rất nhiều cổ vật hoặc tư liệu có giá trị nhưng người lưu giữ lại không hiểu được giá trị của chúng. Không ít lần, để có được một món đồ cổ, tôi đã phải cất công năn nỉ, thuyết phục họ cả tháng trời…” – ông Tuyền cười tâm sự. Ban đầu, thấy ông suốt ngày khi thì bận bịu chạy khắp nơi tìm kiếm hiện vật, loay hoay lau chùi, sắp xếp những món đồ cổ mốc meo theo năm tháng; lúc lại hí hoáy với những trang tư liệu đã ố vàng, rách tả tơi… hàng xóm và người nhà ai cũng lắc đầu, nghĩ ông “gàn dở”. Song ông Tuyền vẫn lặng lẽ thực hiện niềm đam mê, tâm huyết của đời mình. Sau 40 năm tìm kiếm, sưu tầm, đến nay ông Tuyền đã sở hữu trong tay hàng nghìn món cổ vật, từ đĩa, bát, tiền xu… đến các sắc phong, ấn tín của nhiều đời vua. Trong số đó, không ít cổ vật có niên đại hàng nghìn năm và nhiều cổ vật liên quan đến Đội dân binh Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải trên đảo Lý Sơn. Đặc biệt, ông còn có trong tay những tài liệu quý giá như sắc phong của vua Gia Long phong thần cho những người có công đi trấn giữ Hoàng Sa. Từ sau năm 1990, nhiều cơ quan chức năng và các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa như GS Trần Quốc Vượng (Đại học Quốc gia Hà Nội), TS Nguyễn Nhã (Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam), TS Nguyễn Đăng Vũ (Giám đốc Sở VH-TT&DL tỉnh Quảng Ngãi)… đã không quản lặn lội đường sá xa xôi, đến tận Lý Sơn tìm ông để được tận mắt chiêm ngưỡng kho cổ vật và tìm hiểu những tư liệu quan trọng mà ông cất giữ. Nhiều nhà báo, du khách… muốn tìm hiểu về Hoàng Sa – Trường Sa và lịch sử của Lý Sơn đều tìm đến nhà ông, nơi chính ngôi nhà và chủ nhân đều là những “kho tàng sống” hiếm hoi trên đảo. Điều đó được chứng minh bằng những cuốn sổ dày cộp được đóng gáy cẩn thận, lưu giữ hàng trăm lưu bút của các nhà sử học, nhà báo, du khách… mỗi khi ghé thăm nhà ông Tuyền.

Sau khi hiến tặng nhiều tư liệu quý cho Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi, ông bắt tay vào sưu tầm thêm những bài viết liên quan đến quần đảo Hoàng Sa – Trường Sa. Đọc ở đâu thấy bài viết về chủ đề này, ông đều cắt riêng ra, cất giữ rất cẩn thận. Nhiều bài báo hay được ông ép plastic, đóng trong khung kính, treo trang trọng trên tường nhà. Thấy ông Tuyền say mê nghiên cứu về Hoàng Sa – Trường Sa, một nhà sử học đã tặng ông tấm An Nam Đại Quốc họa đồ. Tấm bản đồ ấy hiện được ông treo ngay gian chính của từ đường họ Phạm. Ông Tuyền bảo: “Tôi tuy yêu sử và hiểu nhiều về lịch sử, nhưng chủ yếu là lịch sử của Lý Sơn. Sưu tầm những bài viết về Hoàng Sa – Trường Sa để hiểu hơn về lịch sử và có thêm căn cứ khẳng định chủ quyền biển đảo quê hương mình”. Hơn 60 tuổi đời, với 40 năm miệt mài sưu tầm cổ vật, ước mong lớn nhất của ông Tuyền là thế hệ sau sẽ tiếp tục kế thừa, biết trân trọng và gìn giữ những giá trị văn hóa – lịch sử của vùng đất mình đang sống.

Trước khi chia tay, tiễn tôi ra tận cửa, ông Tuyền chợt chỉ vào gốc cây bon – sai cổ thụ đặt trước hiên nhà: “Tôi đặt tên cho cây Sộp này là “Chinh phụ Hoàng Sa”, bởi nó có thế giống hệt dáng của những chinh phụ cả đời chôn chặt tuổi thanh xuân ngóng tin chồng. Những người chồng của họ là những hùng binh trong đội Hoàng Sa năm xưa đã vệ quốc vong thân, ra đi bảo vệ chủ quyền biển đảo quê hương và vĩnh viễn không bao giờ trở lại…”. Tôi chợt hiểu, trong niềm tự hào về lịch sử của mảnh đất, dòng tộc…, trong ông còn ẩn chứa cả nỗi đau về số phận những con người. Nguyện dành cả đời mình cho việc sưu tầm cổ vật, ông Tuyền chỉ có một tâm niệm duy nhất: “Muốn bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của Tổ quốc, trước hết phải bảo vệ, giữ gìn những giá trị văn hóa, lịch sử mà cha ông để lại…”.

Bảo Nga

Kỳ lạ: Bé bụi đời trở thành ‘ông vua đồ cổ ở Sài thành’

admin — Sat, 19 Mar 2016 01:18:40 +0000

“Chẳng lẽ cha làm thầy, con đốt sách”

Dòng máu của đại gia đình buôn bán đồ cổ giúp Hoàng Văn Cường sớm nhận biết giá trị của cổ vật. Từ rất sớm, ông đã đam mê thú chơi tao nhã nhưng đầy giá trị nhân văn trên. Những ngày còn làm thầu phế liệu, Hoàng Văn Cường có cơ hội được tiếp xúc với những bảo vật mà không phải ai cũng có thể nhìn ra giá trị không tưởng của chúng. Dần dần, Cường nhận ra rằng, trong đám phế liệu mình thu gom có những thứ không thể bán đi mà phải cất giữ.

“Ông vua đồ cổ” cùng chiếc long sàng dành cho vua chúa thời Nguyễn (ảnh Hà Nguyễn)

Ở cái tuổi khát khao cống hiến, công việc của một anh phóng viên chiến trường hầu như choán hết thời gian của ông. Nhưng ngược lại, nó cũng cho phép ông có mặt tại những nơi không phải bất cứ người nào cũng có thể đến. Vô hình trung, nó lại tạo điều kiện cho công việc thu gom, săn tìm cổ vật của mình. Cứ thế, hôm nay người ta thấy Hoàng Văn Cường lân la nơi chợ đồ cũ, mai lại thấy ông cắp máy ảnh rong ruổi nơi có tin xuất hiện cổ vật. Với quan niệm đời dạy đời, nghề dạy nghề, ông bước vào thế giới cổ vật bằng đôi bàn tay trắng.

Ngôi nhà nhỏ ba tầng trên phố Đông Du, (Q.1, TP.HCM) được bày trí bằng tất cả những cổ vật vô giá từ những chiếc ghế, bàn, sập, giường, tủ, bằng gỗ cực phẩm vốn là vật dụng hàng ngày của vua, chúa, các cổ vật chất chồng lên nhau, chật cứng. Đến lúc này, ông mới nghĩ đến một nơi khác rộng hơn để có thể cất giữ, bảo quản kho tài sản vô giá. “Trước đây, tôi chưa bao giờ nghĩ về số lượng của số cổ vật mình sưu tập được. Khi có tin về một cổ vật có giá trị nào đó, lòng tôi chỉ dấy lên ý chí phải mua, phải tìm cho được bằng mọi giá. Mua được rồi, tìm một chỗ cất đàng hoàng rồi tôi cứ để vậy không cầu đến giá trị kinh doanh của nó. Suốt đời, tôi chỉ có ý nghĩ mua vào, chứ không có ý bán đi bất kỳ một món nào. Thế nên, không biết tự lúc nào, khi nhìn lại, tôi cũng bất ngờ với số lượng của bộ sưu tập của mình”, ông vua đồ cổ Sài Gòn tâm sự.

Những giá trị vượt thời gian

Khi căn nhà riêng tại phố Đông Du đầy ứ cổ vật, lấn ra ngoài ban công, ép mình như muốn bung ra khỏi khung cửa kính, ông vua buộc phải dời đô ra một khu vực khác rộng lớn hơn. Đến thăm bảo tàng tư nhân của ông tại Q.Thủ Đức (TP.HCM), người xem không khỏi cảm giác bị lạc trong thế giới cổ vật huyền ảo. Ông tự hào: “Đã hơn 40 năm sưu tập nhưng tôi vẫn nhớ xuất xứ, giá trị, tên tuổi của từng món, những kỷ niệm mà tôi có được cùng với nó.

Trong căn nhà sàn người Thái được ông đích thân mua về từ Sơn La nay tọa lạc ở quận Thủ Đức chứa đến 2.000 cổ vật. Tại nhà riêng trên quận 1, nếu để ý kỹ, khách viếng thăm sẽ không khỏi ngạc nhiên khi hầu như đồ dùng trong nhà đến 99% đều là cổ vật. Giường nằm từng là long sàn nơi cho ấu chúa nằm, bàn đều là những loại vua chúa thời trước sử dụng, ghế nếu không là đồ cung đình cũng có xuất xứ từ những gia đình thuộc hoàng tộc vua chúa; tủ, sập, rương, đều được làm từ gỗ cực phẩm vô giá được ông sưu tầm từ các gia đình vua chúa, danh gia vọng tộc.

Các món đồ cổ như đồ gốm sứ, từ những vật dụng bé ly ti đến kích thước lớn đều có tuổi thọ lên đến cả mấy ngàn năm. Ngoài ra, còn có những tượng phật, ống điếu, bình vôi và vô số ngọc ngà châu báu vô giá như cành vàng lá ngọc, ngọc bội, bình ngọc, có tuổi đời không dưới mấy trăm năm. Tất cả những món đồ cổ có giá trị vượt thời gian ấy được ông sắp xếp, bày trí theo từng chủ đề, mục đích nhất định. Ông cho biết: “Tôi chơi nhưng cũng phải có nét đặc trưng của mỹ thuật, văn hóa trong đó. Vì tôi muốn biến không gian đó thành chỗ trưng bày có ý nghĩa, gồm cả ba miền Bắc, Trung, Nam đàng hoàng, vừa phục vụ đại đồng công chúng, vừa phục vụ khách du lịch. Đến Việt Nam, họ thấy nhà cao cửa rộng, khách sạn cao tầng, song đó không phải là văn hóa. Văn hóa là từ trong con người Việt Nam ý thức được, giữ gìn và bảo tồn”.

Ông thường tâm niệm: “Đó là những di sản văn hóa ngàn đời của dân tộc. Nó không phải để bán mà để ngưỡng vọng, lưu giữ như một minh chứng cho nền văn hóa ngàn năm của dân tộc. Thế nên, mỗi món đồ cổ của ông vua là một đứa con tinh thần, là niềm tin thiêng liêng của ông. Ông đau cùng chúng, sướng vui cùng chúng, ăn ngủ, khóc cười cùng chúng. Đối với bản thân tôi, nỗi đau lớn nhất của một người chơi đồ cổ là khi biết về một món đồ cổ nhưng chưa kịp mua, chưa thể mua mà đã lọt vào tay người khác. Những khi ấy, trong tim tôi chất chứa nỗi buồn đau khôn tả. Lắm lúc còn buồn hơn cả việc mất người yêu”, ông đùa.

Hơn thế, những người biết về ông hoàng đồ cổ chưa bao giờ thấy ông bán đi một món nào, dù với giá ngất ngưởng. Ngược lại, họ chỉ biết ông lẳng lặng bay sang Hồng Kông, Campuchia, Philippines,… có mặt trong các buổi đấu giá, tìm mua cổ vật nước nhà về cất giữ, trưng bày. Đó là cả một hành trình dài, có nước mắt, có niềm vui. Hoàng Văn Cường kể: “Cả đời tôi có hai điều để tự hào, đó là trở thành phóng viên chiến trường và sưu tầm cổ vật. Tôi chọn hai điều ấy bằng cả tấm lòng mình và cũng sống với nó bằng cả con người mình. Cái nghề sưu tầm này cũng nhiều chông gai và đầy rẫy cám dỗ. Không ít lần, tôi bị gạ gẫm, van nài rồi đe dọa, khích bác chỉ để tôi bán đi một món. Nhưng tôi bỏ ngoài tai tất cả. Tôi luôn để khách hiểu rõ ruột gan của mình: Khách đến thăm, chiêm ngưỡng, tôi lấy làm vinh hạnh và rất sẵn lòng, nhưng nếu một ai đặt vấn đề mua bán, tôi rất giận và buồn”.

Cho đến hôm nay, dẫu đã lên ngôi “ông vua đồ cổ Sài thành”, ở tuổi xưa nay hiếm, ông vẫn rong ruổi mọi miền tìm thêm những giá trị vượt thời gian của văn hóa dân tộc cho bộ sưu tập vốn đã vĩ đại của mình.

Rất cần Nhà nước chung tayNhà sưu tập đồ cổ Hoàng Văn Cường cho biết: “Từ lâu, bảo tàng tư nhân của tôi đã trở thành điểm đến của du khách trong và ngoài nước. Thường ngày, ngoài những khách du lịch, còn có cả những vị nguyên thủ quốc gia của các nước. Một trong những khách du lịch mà tôi ấn tượng nhất là Tổng thống Mỹ Bill Clinton đến thăm nhà tôi vào năm 2000. Tại đây, ông tỏ ra rất có cảm tình với bộ sưu tập của tôi. Tuy nhiên, đến nay, điều đáng tiếc là tôi không đủ điều kiện để phát triển hình thành bảo tàng đồ cổ một cách khoa học. Nơi tôi đang trưng bày cổ vật đã xuống cấp nặng, ít nhiều ảnh hưởng đến việc bảo quản những cổ vật vô giá. Thế nên, tôi rất mong muốn Nhà nước quan tâm, tạo điều kiện, chung tay để tôi có một diện tích nhỏ làm nơi cất giữ, trưng bày những giá trị văn hóa phục vụ công chúng, khách du lịch. Đó là ước mong cuối cùng của tôi”.

Hà Nguyễn – Ngọc Lài

Gã ‘bụi đời’ xuyên Việt để tìm cổ vật sưu tập bỏ tiền tỷ làm từ thiện

admin — Sat, 19 Mar 2016 01:18:11 +0000

Xuyên Việt, xuất ngoại và trở thành “Vua đồ cổ gốm sứ”

Gọi gã là “bụi đời” bởi cái chất chơi hết mình, sống thẳng thắn chân thật và sẵn sàng phượt hàng tháng trời chỉ để tìm thú vui. Gã là Đinh Công Tường (SN 1968, ngụ phường Hiệp Thành, quận 12, TP.HCM) “ông vua đồ cổ” gốm sứ Việt Nam. Gã với dáng người nhỏ thó, nước da xạm đen vì sương gió, nhưng miệng lưỡi, hành động thì nhanh lẹ đến lạ.

Gã đi đến đâu kết bạn đến đó, từ vương giả đến dân lao động ai ai cũng quý mến. Bởi thế gã thường xuyên “vớ” được những món hàng cổ độc đáo mà không ai có được. Gã lấy tiền làm ăn đi mua đồ cổ cũng chỉ để thỏa mãn đam mê, đến hồi gã còn dành dụm cất nguyên căn nhà ba tầng rộng 600m2 chỉ để những “món đồ cưng” mà mình sưu tầm được. Gần 20 năm chơi đồ cổ gốm sứ, gã chưa bao giờ bán đi dù là một mảnh vỡ nào.

Đinh Công Trường trao quà từ thiện ở Kon Tum năm 2012.

Ở Việt Nam, gã lùng sục khắp hang cùng ngõ hẻm để tìm bằng được những món đồ yêu thích. Bước vào nhà chào chủ nhà xong là gã ngó trước, ngó sau xem có gì cổ quý không, y như gã ăn trộm vậy. Gã cho biết: “Tôi đi tìm nhiều vùng từ mạn Bắc đến khu Nam. Nhiều khi đêm hôm thuê ghe thuyền đi giữa sông không một bóng người, hay mướn xe ôm chở trong đêm vắng là chuyện thường. Có lần tới nhà dân để mua cây mai chấn thủy, tôi thấy người ta có một cái tô bị mẻ một miếng làm tô cơm cho chó ăn, nhưng nhìn chất thì là đồ cổ rất lâu năm rồi. Tôi hỏi mua thì bị chủ nhà mắng: “Mày điên à, tô bể cho chó ăn mày mua chi?”. Qua hôm sau tôi xuống bứng cây mai thì bà này giấu cái tô đi, tôi hỏi thì họ ngần ngừ mãi mới bán. Chuyến đó tôi vớ quả bở vì mua được đồ cổ xịn, giá rẻ”.

Những chuyến xuyên Việt của anh Tường luôn là những chuyến đi thú vị. Ngoài mục đích nhập hàng cho công ty, gã còn lân la xem ai có đồ cổ thì tìm mua. Gã kể lại: “Năm 2011 qua Hồng Kông, tôi tá túc tại nhà người quen ở vùng ngoại ô. Tôi để ý thấy nhà hàng xóm có cái bình đẹp quá mới lấp ló hỏi, người ta hỏi cái bình cắm hoa này mua chi. Người ta không biết đó là hàng cổ, phải dẫn họ đi nhậu làm thân một trận người ta mới bán cho 500 “đô” Hồng Kông (hơn 10 triệu đồng). Chuyến đó khi về, đồ cổ của tôi mang nhiều gần bằng tiền cáp mua cho công ty”.

Trong chuyến đi Singapore năm 2012, suýt nữa gã phải hủy chuyến bay về nước vì mê đồ cổ. Gã phát hiện căn nhà nọ có một cái đĩa cực độc, cổ và đẹp. Gã lân la dò hỏi để tìm mua nhưng nhiều lần không thành. Gã kể: “Tôi “canh” nhà ông đó cả 5 ngày trời mà không gặp, người ta cứ đi làm đóng cửa kín mít. Đến cuối ngày thứ 5, khi mà thời gian buộc tôi phải quay về nhà bạn ở cách đó khá xa để sáng sớm mai bay về nước thì chủ mới xuất hiện. Lúc đầu ông này không định bán, cứ đội giá trên trời. Tôi thì gấp gáp quá, nhưng mê nên mới mua với giá cao. Nhưng niềm vui là cuối cùng cũng mua được, đó cũng là cái duyên. Có người bỏ rất nhiều tiền nhưng chưa chắc đã mua được món đồ mình muốn”.

Trong kho tàng đồ cổ gốm sứ của mình, Công Tường là người sở hữu nhiều hàng độc nhất. Gã sở hữu các món hàng từ thế kỷ 17, hàng thời Tống, Á, Âu, Tây, Tàu món gì cũng có. Những món vô giá phải kể đến: Tô triều đình Huế (chỉ dùng cho vua chúa, quan lại, hiện tại chỉ gã còn), tô một trăm chữ bùa (chỉ dùng trong triều đình để biểu hiện sự may mắn), bình vuông (chỉ còn vài cái), bình Bát huệ tôn (mua năm 1989, mua ở Cà Mau, mất ba tháng trời).

Cặp bình độc nhất vô nhị là cặp bình hình thoi, với nước men trắng xanh cực hiếm, rất khó làm, gã nói phải đeo mấy năm trời mới mua được ở Tiền Giang. Ngoài ra gã còn có cặp bình hoa dành cho công chúa, chiếc đĩa Mai Hạc cực độc chỉ xài trong phủ vua chúa có câu thơ Nôm ghi: “Nghêu ngao vui thú yên hà/ Mai là bạn cũ, hạc là người quen”. Có nhiều cao nhân cho rằng đây là câu thơ do Nguyễn Du đề khi viếng một lò sứ ở Trấn Cảnh Đức năm 1813. Những món đồ ấy nhiều người trả hàng tỷ đồng nhưng gã nhất quyết không bán.

Gã “bụi đời” Đinh Công Trường nâng niu các “báu vật”. (AnhrH.M).

Bỏ tiền tỷ đi làm việc thiện

Hơn 80.000 cổ vật gốm sứTrung tâm sách Kỷ lục gia Việt Nam công nhận anh Đinh Công Tường là người sở hữu nhiều đồ cổ gốm sứ nhất Việt Nam năm 2011. Anh Tường cho biết, hiện anh có một “bảo tàng” thu nhỏ chứa khoảng hơn 80.000 đồ cổ gốm sứ. Nhiều loại cổ quý hiếm chỉ mình anh còn giữ.

Chẳng ai nghĩ một người như gã lại suốt ngày chăm chăm đi làm từ thiện. Lý do cũng rất đơn giản, thuở nhỏ gã quá khổ. Gã ngậm ngùi nhớ lại: “Tôi đi bán báo, làm người kéo rác từ khi chưa đầy 10 tuổi. Thói đời oan nghiệt, tôi nhỏ con lại đen đúa nên người ta sỉ vả hoài. Có bữa đang bán vì mệt tôi vịn tay vào ghi đông xe đạp, ông già chủ xe lấy chổi đập tôi, bắt tôi xé báo chùi sạch ghi đông xe đạp mới cho đi. Rồi có lúc những gã uống cà phê chọc ghẹo kêu tôi cởi quần mới mua báo, thế mà tôi cũng cởi để bán được tờ báo. Lại có người tốt cho tôi ổ bánh mì, ai ngờ lại bị thiu. Ăn xong, hôm đó tôi đau bụng, không bán được tờ báo nào, bị lỗ, về chủ sạp báo sỉ vả, nhiếc móc. Tôi ức cuộc đời lẽ nào mình lại chịu cái phận tủi nhục bị hắt hủi, ăn đồ thiu vậy sao?”.

Nghèo đâu phải là cái tội…Hai năm sau khi qua Lào, gã lại cùng đoàn qua Campuchia làm từ thiện bên khu Biển Hồ của người Việt Nam. Dân ở đây không gạo, không tiền. Họ sống trên những chiếc ghe thuyền đơn sơ, trẻ em thì không được ăn học tử tế. Gã đến từng khu phát quà, rồi lên một lớp học từ thiện để cho quà hỗ trợ các em. Lớp học này cũng rất đặc biệt, lớp học trên ghe với thầy giáo già và những đứa trẻ nheo nhóc. Nếu kế hoạch từ thiện mang đi là 1000 phần quà thì bao giờ gã cùng đoàn cũng phải mang theo 2000 phần vì đi đường cứ thấy ai khổ là tặng quà. Sống đời như thế gã mới thấy an nhàn tâm khảm, bởi với gã “nghèo đâu phải là tội”.

Từ những cái oan khiên của cuộc đời, khi có chút tiền bạc ky cóp từ làm ăn, gã lại đem đi làm từ thiện. Cặp bình Thạnh Hóa Niên Chế ra đời thế kỷ 17, gã mua 120 triệu đồng, mang đi đấu giá ở Bình Định được 1,2 tỷ đồng gã cho dân nghèo hết. Ít ai biết rằng để có cặp bình ấy, gã đã đi tới đi lui 11 lần chủ nhà mới chịu bán.

Gã cho biết: “Năm 2009, tôi về Xã Thuận Điền, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre chơi, thấy đường nhớt, học sinh đi học bê bết bùn đất trên quần, có đứa còn ngã khóc lên khóc xuống. Tôi thầm nghĩ chắc tụi nhỏ thế nào cũng bị chọc ghẹo mà tự ti, bỏ học. Tôi liền bỏ tiền đầu tư xây con đường bê tông cho tụi nhỏ đi học”. Rồi vô số đợt gã cùng năm bảy người hùn tiền lại để làm từ thiện khắp miền Nam tới miền Bắc. Có lần gã đi cả tháng trời chỉ để làm từ thiện.

Năm 2008, cơn bão lớn làm một chiếc xe bị cuốn trôi, chết nhiều người ở Đắk Lắk, gã cũng xăm xăm đi cứu trợ, dù phải lội sình lội mương. Gã kể: “Lần lụt ấy, vừa cho xong gói mì người ta đã xé ra ăn khiến tôi rớt cả nước mắt. Rồi có lần cùng đoàn đi cứu trợ ở tỉnh Quảng Ngãi, vùng đồng bào dân tộc. Tôi cho họ gói mì, họ tưởng là bánh, bóc ra ăn mà cười nắc nẻ. Ở những vùng khổ ải ấy, ngay cả bản thân tôi cùng đoàn từ thiện nhiều lần phải dừng giữa đường để nấu mì ăn vì quán xá không có, dân thì quá nghèo”.

Đáng nhớ nhất với gã có lẽ là lần từ thiện xuyên Việt năm 2008. Gã kể lại: “Lần ấy chúng tôi đi hết 18 ngày, lòng vòng miền Trung rồi xuyên qua tỉnh Sa-va-na-khẹt của Lào, làm từ thiện luôn. Tỉnh đó rất là nghèo, người ta mừng mà khóc nức nở luôn. Những đồ từ thiện của chúng tôi cũng rất thiết thực: Mùng, mền, gạo, dầu ăn, mì tôm, nước tương, thuốc Tây, nên cái gì họ cũng dùng được. Đến khi ra về, từng đoàn người chạy theo tiễn chúng tôi mà nước mắt giàn giụa, nhìn lại các em nhỏ tôi lại thấy sao mà mình may mắn quá, còn các em tội quá”.

Hoàng Minh

Những “lão nông” đam mê đồ gốm cổ Việt nam

admin — Sat, 19 Mar 2016 01:17:42 +0000

Bảo tàng đã được xây, cổ vật đã được trưng bày, nhưng mong muốn cuối đời của những cụ già không chỉ dừng lại ở đó. “Chúng tôi sưu tầm gốm cổ vì nhân dân, và chúng tôi muốn nó được trả lại cho nhân dân, cho cộng đồng”.

Cả đời mắc nợ với đất

5 già làng trong nhóm nghiên cứu Tìm lại cội nguồn của làng gốm cổ Kim Lan, giờ chỉ còn lại hai. Một cụ đã về nơi thiên cổ. Một cụ bị tai biến, nằm bất động. Một cụ bỏ nhóm, quay lại công viêc kinh doanh cùng con cháu. Chỉ còn lại cụ Hồng, cụ Nhung. Người sống cũng đã ở tuổi gần đất xa trời. Thế nhưng khi nói về gốm, về những di sản của mảnh đất gốm cổ Kim Lan, cả cụ Hồng và cụ Nhung đều hăm hở. Giọng run run, xúc động.

Trong ngôi nhà tranh đơn giản, thậm chí khá tuềnh toàng, chất đầy những gốm cổ, cụ Hồng, trưởng nhóm kể cho tôi nghe câu chuyện về hành trình đi tìm lại dấu vết của một làng nghề. Hành trình đó cũng gian nan, nhọc nhằn lắm.

“Tôi cả đời mắc nợ với đất, sinh ra từ đất và sống cùng với đất. Vì thế, gốm dẫn dụ tôi đi tìm về lịch sử của nó. Từ xưa tôi đã tin rằng, đây là một làng nghề có từ hàng nghìn năm trước. Đây, rất nhiều cổ vật theo từng niên đại đang đắp chiếu nằm đó”. Nói rồi cụ Hồng chỉ vào cái buồng nhỏ – bảo tàng tạm bợ để chất đồ bên cạnh chiếc giường ngủ. Hàng nghìn cổ vật vẫn nằm im lìm ở góc nhà tuềnh toàng này.

Hồi đó, năm 1945, nước sông Hồng dâng cao, cuốn trôi 3 xã trong làng. Người dân nhặt được rất nhiều tiền cổ. Nhiều người còn nhặt được cả chum cổ. Nhưng ngày đó, họ chưa biết về giá trị của cổ vật. Cụ Hồng ngược xuôi, mua lại được một chum tiền từ đám trẻ chăn trâu. Vốn biết chữ Hán cộng với cuốn từ điển tiền cổ, cụ cần mẫn tách và phân loại từng đồng xu. Cụ Hồng ngạc nhiên khi nhận thấy sự liên tục của một quá trình lịch sử hơn một thiên niên kỷ từ 118 trước công nguyên, đến năm 1008 trong những đồng tiền được đánh dấu niên đại này. Cụ trộm nghĩ, chắc chắn từ xưa, làng Kim Lan từng rất giàu có và có giao thương buôn bán.

Cụ Nguyễn Văn Nhung đang kể câu chuyện về gốm.

Bí ẩn từ chum tiền cổ thôi thúc cụ Hồng đi tìm câu chuyện về làng Kim Lan. Nhà cụ ngay cạnh bờ sông, mỗi lần ra sông giặt giũ, sinh hoạt, tìm thấy một mảnh gốm, cụ Hồng lại nhặt mang về nhà. Mê vì nó đẹp và lạ, có những hoa văn, những màu men tự nhiên và độc đáo mà ngày nay không thể phục dựng lại được. Đến đầu những năm 1990, sông bị lỡ nhiều, càng lộ ra nhiều mảnh gốm. Vốn là Quản đốc phân xưởng Xí nghiệp gốm sứ Bát Tràng, nên nhìn mảnh gốm, cụ Hồng nhận ra đó là gốm cổ.

Thế rồi, một cơ duyên đến để 5 cụ già làng Kim Lan gặp nhau và thành lập nhóm Tìm lại cội nguồn. Đó là năm 1997, câu chuyện về một ngôi làng bên bờ sông Hồng chứa đựng cả một kho báu đã khiến giới khảo cổ học và đám buôn đồ cổ tìm về. Kẻ gạ mua. Người dọa thu hồi gốm cổ. Nhưng với cụ Hồng, đó đâu phải những thứ để người đời tranh giành, mua bán. Hồi đó, trong làng, có nhiều cụ quan tâm đến việc tìm hiểu lịch sử và văn hóa làng Kim Lan. Tình yêu gốm và khát vọng giữ lại dấu vết về một làng gốm cổ cho con cháu đã đưa các cụ đến gặp nhau.

Cụ Nguyễn Văn Viện (đã mất), em trai cụ Nguyễn Văn Nhung có máy ảnh và máy quay nên phụ trách mảng tư liệu ảnh. Cụ Nhung biên tập về lịch sử và niên đại của các loại cổ vật. Hai cụ khác cùng sưu tầm với cụ Hồng. Còn cụ Hồng là người phụ trách chung, người có thể đọc làu làu tên từng mảnh gốm cổ được kỳ công sưu tầm. “Chúng tôi thành lập nhóm để bảo vệ nhau và tự bảo vệ công việc của mình”. Hành trình đó, chính thức bắt đầu từ ngày 28 tháng 5 năm 1999, nhưng thực ra công việc lặng thầm của các cụ bắt đầu từ 10 năm trước.

“Tôi buồn lắm. Chúng tôi sưu tập gốm cổ để cho con cháu làng Kim Lan, không phải để bán, mua, đổi chác. Thế mà hồi đó, tôi cười vì gốm mà khóc cũng vì gốm. Nhiều kẻ ghen ghét, xì xầm khi các nhà khảo cổ học Nhật Bản về làng cùng nhóm chúng tôi khai quật di chỉ ven sông Hồng, họ bảo tôi gọi người nước ngoài về đào bán hết đồ cổ của làng. Chúng tôi làm vì nhân dân nên có thể bây giờ họ không hiểu, nhưng sau này con cháu sẽ hiểu”. Cụ Nhung giọng run run xúc động: “Tôi tin đến sau này, đời con, đời cháu làng Kim Lan sẽ hiểu những giá trị của gốm cổ và biết nâng niu những báu vật của ông cha”. Niềm tin đó đã giúp các cụ vượt qua những trở ngại và gìn giữ trọn vẹn bộ sưu tập gốm cổ của mình.

Bảo tàng gốm và giấc mơ khôi phục làng gốm Kim Lan

Nỗi buồn của cụ Hồng.

Nằm lọt trong không gian cổ kính của làng Kim Lan, đây là một bảo tàng khảo cổ học cộng đồng độc đáo được xây dựng do nỗ lực của 5 “già làng” và sự giúp sức của nhà khảo cổ Nhật, ông Nishimura Masanari, người khi chết đã muốn được chôn ở chính mảnh đất này. Ba lần khai quật tại di chỉ Hàm Rồng đã phát lộ về một nền văn hóa rực rỡ trong lòng đất. Những mảnh gốm vô tri đã được gọi tên và xác định niên đại. Nhưng mong muốn của các cụ không dừng lại ở đó. Mơ ước về một bảo tàng, nơi có thể trưng bày các hiện vật cho bà con Kim Lan xem và lưu giữ lại những cổ vật luôn nung nấu trong các cụ.

“Đáng lẽ bảo tàng được xây dựng từ năm 2001, ngày đó chúng tôi đã được Nishimura Masanari giúp đỡ về cách thức làm bảo tàng, rồi qua Bắc Ninh học hỏi, nhưng do nhiều vướng mắc, đến tận 2012, Bảo tàng gốm Kim Lan mới được hoàn thành”. Cụ Nhung nhớ lại, năm 2005, ông Nishimura Masanari đã mua tủ kính về trưng bày và tổ chức một cuộc hội thảo về gốm ngay tại làng Kim Lan nhân lễ hội làng. Nhưng hội thảo xong, gốm lại chuyển về góc nhà cụ Hồng, đắp chiếu nằm đó.

Ròng rã hơn 10 năm, mơ ước về một bảo tàng trưng bày gốm mới trở thành hiện thực. Hơn 300 cổ vật đang được trưng bày, theo từng niên đại, có đánh số và chú thích rõ ràng. Những mảnh gốm vô tri vô giác trở nên có linh hồn. Gốm mang câu chuyện của gốm. Còn người mang nỗi niềm của người. Cụ Nhung chỉ vào từng cổ vật được bày trong lồng kính, và kể cho chúng tôi nghe sự kỳ công của người sưu tầm. Những mảnh vỡ của chiếc bát men xanh lá cây kia cụ Hồng phải nhặt ba năm vẫn chưa tròn chiếc bát. Có những mảnh gốm được xác định từ niên đại thứ 3 sau CN…

Nhưng đó chỉ là một phần trong di sản mà nhóm Tìm lại cội nguồn trưng bày tại Bảo tàng Kim Lan. Hơn 1.000 hiện vật vẫn còn ngổn ngang ở góc nhà cụ Hồng. “Tôi rất muốn hiến tặng toàn bộ cổ vật này cho những người biết giá trị của nó. Chỉ sợ, khi cổ vật không còn trong tay mình thì nó cũng biến mất vì thế sự nổi trôi. Cổ vật một lần nữa lại thất lạc. Như thế, sẽ có tội với con cháu làng Kim Lan này lắm”. Nói rồi cụ Hồng thở dài.

Một góc bảo tàng gốm Kim Lan.

Từ năm 2007, việc khai thác cát bừa bãi ở sông Hồng đã làm ảnh hưởng đến địa chất vùng này. Những cổ vật còn lại vĩnh viễn nằm sâu trong lòng đất, mang theo câu chuyện bí ẩn về một nền văn hóa, mà các nhà khảo cổ học khẳng định rằng, không ở đâu các tầng văn hóa lại liên tục và nguyên vẹn như làng Kim Lan.

Còn các cụ già, giờ đã gần đất xa trời. Tâm huyết và tình yêu làng của các cụ đã không tìm được tiếng nói chung với thế hệ. Rất nhiều rào cản khiến các cụ mệt mỏi. Cũng vì mê gốm, yêu làng mà ngôi nhà cụ Hồng đang sống đến nay vẫn chưa được cấp sổ đỏ. Duy chỉ có tình yêu với gốm, với làng và mong muốn được quảng bá về một làng gốm rực rỡ bên bờ sông Hồng thì vẫn còn tha thiết lắm.

Kim Lan chỉ cách Bát Tràng có một con sông, từ thế kỷ 13 đã xuất khẩu gốm đi khắp mọi nơi, nhưng mấy ai biết đến một làng gốm cổ. Gốm màu men tự nhiên, tinh xảo và độc đáo, từ hình dáng, nét vẽ.

Một tuyến du lịch dọc bờ sông Hồng đang được khai thác. Nghe nói, sẽ đi qua làng gốm Kim Lan. Nhưng ai sẽ là người kể câu chuyện về gốm nếu không phải là cụ Hồng, cụ Nhung. “Tôi muốn bảo tàng được mở cửa, và khách du lịch có thể vào tham quan để quảng bá về làng gốm của mình”. Chừng như, đó vẫn chỉ là giấc mơ của các cụ già ở tuổi gần đất xa trời này mà thôi.

Bảo tàng khảo cổ học cộng đồng độc đáo do 5 già làng Kim Lan và nhà khảo cổ học Nishimura Masanari xây dựng được đề cử giải thưởng Bùi Xuân Phái vì tình yêu Hà Nội. Nhưng khi nghe nói đến giải thưởng, các cụ vẫn thản nhiên: Chúng tôi làm vì người dân Kim Lan, chứ đâu phải để được vinh danh. Còn rất nhiều nỗi niềm của cụ Hồng, cụ Nhung khi nghề gốm Kim Lan đang dần bị lãng quên.

Nhà sưu tầm Nguyễn Phát Hà Giang: Sưu tầm đồ cổ chỉ là để giữ gìn di sản của cha ông

admin — Sat, 19 Mar 2016 01:17:09 +0000

Nhà anh ở ngõ sâu trong phố Bạch Mai như một bảo tàng thu nhỏ, ngóc ngách nào cũng thấy đồ quý hiếm. Một sáng chủ nhật, anh đưa chúng tôi đến chợ tem ở phố Triệu Việt Vương để trò chuyện về duyên nghiệp cái thú sưu tầm đồ cổ.

PV: Tôi biết Giang mới 28 tuổi đời, vậy “tuổi nghề” thì bao nhiêu?

– Năm nay tròn 20 năm “hành nghề” đấy! 8 tuổi mình sống ở Khánh Hòa, bắt đầu sưu tầm tiền. Để có hiểu biết về tiền xưa cần phải đọc nhiều sách báo cổ nói về tiền; thế là bước vào chuyện sưu tầm sách lúc nào không hay! Rồi đam mê sưu tầm bất cứ kỷ vật gì liên quan đến quá khứ của Việt Nam. Sắc phong của các vua chúa, vũ khí cổ, tem phiếu thời bao cấp…; từng thứ một, “kiến tha lâu đầy tổ”, giờ cũng gọi là tàm tạm.

PV: Chắc chả có gì tự nhiên đến, phải có một nguyên nhân đầu tiên để Giang thành nhà sưu tập chứ?

– Nguyên nhân đầu tiên để sưu tầm tiền của mình khá… buồn cười. Hồi bé, có bà hàng xóm khoe với mình mấy đồng tiền xu vàng, mình chả chịu kém cạnh, thế là lao vào sưu tầm tiền để hơn bà ấy. Còn sưu tầm các kỷ vật khác liên quan đến Việt Nam có lẽ do mình thích môn lịch sử Việt Nam. Đơn giản thế thôi!

Nhà sưu tầm Nguyễn Phát Hà Giang. Ảnh do nhân vật cung cấp.

Nguyên nhân đến với thú chơi đồ cổ không ai giống ai. Người thì nhiều tiền quá, chả biết tiêu tiền vào đâu đành mua mấy món đồ cổ về trưng trong nhà cho vui, người thì sưu tầm để nghiên cứu như mấy ông sưu tầm sách báo, lại có người sưu tầm để “di dưỡng tinh thần” (chữ của Vũ Trọng Phụng) như mấy ông sưu tầm tem… Và đôi khi chẳng hiểu vì sao lại sưu tầm kỷ vật nữa, mọi thứ đến rất tự nhiên như “ma đưa lối, quỷ đưa đường”!

Cái tiếng nhà sưu tầm cũng tự nhiên mà đến khi dân chơi đồ cổ tán tụng nhau. Đa phần chẳng ai bỏ một đống tiền ra để mua cái danh hão! Như tôi bị người thân cho là dở hơi, là lãng phí khi bỏ “tiền tươi” đi mua “tiền héo”, không tiêu xài được. Vì thích, vì say mê đồ cổ quên ăn quên ngủ mà trở thành nhà sưu tầm thế thôi.

PV: Giang từng viết trên facebook rằng: “Thú chơi như Chúa quỷ Dracula, nó hút cạn sạch túi tiền của những kẻ bị giời đày!”. Phải chăng có tiền sẽ thành nhà sưu tập?

– Đúng là tiền rất quan trọng, có tiền (nói đúng ra là phải rất nhiều tiền!) mới trở thành nhà sưu tập có tiếng được, nhưng tiền không phải là tất cả. Chơi mà không đam mê và hiểu biết thì có khi “mất cả chì lẫn chài”. Chẳng hạn như mua tượng cổ đắt tiền mà thiếu hiểu biết rất dễ mua phải tượng giả cổ. Không thiếu nhà điêu khắc kiêm nhà sưu tập tượng dễ dàng dùng đủ kỹ thuật nhà nghề biến một bức tượng mới thành tượng cổ.

Sự hiểu biết còn giúp dân chơi tìm được những món hàng độc mà người thường không bao giờ biết giá trị thật của chúng. Có lần, một ông chuyên sưu tầm quạt cổ nhìn thấy hàng bún chả đang sử dụng quạt cổ. Ông này liền đưa một số tiền mấy trăm ngàn để mua chiếc quạt đó, đương nhiên quán bún chả bán ngay cái quạt cà tàng… Quạt cổ mua về, ông mông má lại bán được cả ngàn đô. Bản thân tôi cũng từng mua được một đồng hồ cổ của Pháp đang được sử dụng làm… chuồng nuôi bồ câu. Tôi đem ra thợ sửa lại, một ông người Thụy Điển thích quá cứ gạ bán nên tôi đã bán cho ông ta.

Và một khi đã hiểu biết sâu về thú chơi nào đó, nhà sưu tầm sẽ có ý định rõ mua cái gì và không mua cái gì; để tạo ra bộ sưu tập độc đáo chỉ bản thân mình mới có. Có ông chơi sách chỉ chuyên sưu tầm bản sách đặc biệt chỉ có vài chục cuốn, có đánh số và có thủ bút của tác giả. Nhiều người có thể có cả vạn cuốn sách nhưng không có gì độc đáo thì khó mà có tiếng trong làng chơi.

PV: Có tiền và có hiểu biết, nhưng để trở thành một nhà sưu tầm trên nhiều “mặt trận” như Giang chắc mất nhiều công sức?

– Phải dùng chữ “kỳ công” mới đúng. Phải biết ai là “cao thủ” đang sở hữu nhiều món hàng độc hoặc biết gia đình nào có đồ vật gì quý hiếm trong nhà. Sau đó dùng đủ cách để thuyết phục người ta bán hoặc trao đổi đồ cổ với mình. Đêm hôm, gió bão cũng mặc nếu có người muốn bán món gì đó là lên đường đi ngay, kể cả về các địa phương xa xôi. Sự khác biệt giữa những nhà sưu tập thật sự với những người nghiệp dư đua đòi chính là ở sự say mê, chịu chơi. Khi đã có món hàng nào đó ưng ý dù bị ép giá cũng sẵn sàng móc hầu bao theo nguyên tắc “bình đồ chứ không bình giá” hoặc “cái gì còn mua được thì đều rẻ”!

PV: Sự xuất hiện ngày càng nhiều các nhà sưu tập, theo Giang có lợi ích gì?

– Trừ một số ít những người đi sưu tầm đồ cổ để bán kiếm tiền, những nhà sưu tầm chuyên nghiệp đều trân quý những món đồ cổ. Với họ, sưu tầm đồ cổ là giữ gìn di sản của cha ông và của ký ức của một giai đoạn không bao giờ quay lại. Ở trong tay các nhà sưu tập, các món đồ cổ sẽ tránh khỏi hư hại. Như sách báo chẳng hạn, không có dân chơi sách, các cuốn sách cổ mà có những cuốn Thư viện Quốc gia cũng chẳng có, sẽ ra hàng đồng nát; hoặc cứu nó khỏi tay những người không biết trân trọng chúng để chúng hư hỏng bởi thời tiết nhiệt đới gió mùa nước ta.

PV: Theo Giang, trong tương lai, các nhà sưu tập nên làm gì để phát huy giá trị đồ cổ?

– Thực ra, các nhà sưu tầm đã làm được một số việc thiết thực để phát huy giá trị các đồ cổ như triển lãm sách, báo. Trong tương lai, có lẽ các nhà sưu tầm nên liên kết thành lập nên những bảo tàng tư nhân để giới thiệu các bộ sưu tập cho nhiều người biết. Nhưng theo tôi, quan trọng bây giờ vẫn phải tìm kiếm để lưu giữ thật nhiều các món đồ cổ đang có nguy cơ trở về với cát bụi.

– Xin cảm ơn Nguyễn Phát Hà Giang về cuộc trò chuyện này!

TRẦN HOÀNG HOÀNG (thực hiện)