80 món đồ sứ quý hiếm của các hoàng đế Trung Hoa từ thế kỷ 14-18 sẽ được mang ra bán đấu giá tại Hồng Kông vào tháng tư tới. Mỗi món đồ này có trị giá ước tính từ nhiều triệu cho đến hàng chục triệu USD.

Một chiếc bình với hình những con gà lôi vàng từ triều đại nhà Thanh trong buổi chụp ảnh giới thiệu các món đồ cổ sẽ được nhà đấu giá Sotheby mang ra bán đấu giá ở Trung tâm Hội nghị và Triển lãm Hồng Kông vào ngày 7/4 tới.

Chiếc bình có giá 180 triệu đô la Hồng Kông (23 triệu USD).

Đây chỉ là một trong 80 món đồ cổ của các hoàng đế Trung Hòa từ thế kỷ 14-18 được đem ra bán đấu giá.

Một chiếc âu đựng đào dưới triều đại nhà Thanh, giá từ 40-60 triệu đô la Hồng Kông (5,1-7,7 triệu USD).

Họa tiết trên chiếc âu đựng đào từ nhiều thế kỷ trước làm mê hoặc lòng người.

Nhân viên của nhà đấu giá giới thiệu một món đồ cổ sẽ được bán đấu giá, chiếc bát có từ thời nhà Minh (cai trị từ thế kỷ 14-17), trị giá khoảng 10,3 triệu USD.

Theo Xinhua

Đang có một công việc ổn định nhưng đồng lương quá eo hẹp nên anh Nguyễn Văn Hảo quyết định ra ngoài làm việc. Cơ duyên đã đưa người đàn ông này đến với một nghề rất đặc biệt – nghề phục chế đồ gốm cổ. Dường như không ai có thể nhận ra những món đồ cổ đẹp long lanh lại chính là những món đồ đã từng vỡ, hỏng….thậm chí là nát vụn được bàn tay người thợ này gia công lại.

Đập bát, đĩa… để học nghề

Anh Hảo kể với chúng tôi, anh đến với công việc đặc biệt này là một sự vô tình. Sau khi quyết định rời bỏ công việc tại một đơn vị kinh doanh nhựa, anh chuyển sang vẽ tranh kiếm sống. Tuy nhiên, khi nghe một người bạn nói về nghề phục chế đồ cổ vỡ, hỏng…. anh liền bắt tay vào tìm tòi. Ngoài kiến thức về hội họa, anh Hảo hoàn toàn chưa có kiến thức gì về đồ cổ cũng như các dòng gốm, sứ và các kỹ thuật gắn kết, tạo màu men… cho đồ gốm, sứ. Thế nhưng có lẽ sự đam mê chính là loại keo gắn tốt nhất cho công việc này của anh.

Để thử nghiệm, anh Hảo tự mang bát, đĩa…trong nhà ra đập vỡ vụn. Sau đó lại tìm cách gắn chúng lại theo hình dạng như cũ và tìm mọi cách để cho những mảnh vỡ ấy được gắn kết mà không để lại vết tích cho đến khi chúng biến thành sản phẩm như lúc ban đầu mà không ai có thể nhận thấy đó chính là những mảnh vỡ ghép lại.

Công việc điên rồ là tự đập đồ ở nhà đi rồi lại gắn lại như thế diễn ra trong đúng 1 năm thì anh Hảo mới chính thức bắt tay được vào nghề. Ban đầu, chỉ là một vài người quen biết mang sản phẩm đến nhờ anh gia công, chỉnh sửa lại. Nhưng tiếng lành đồn xa, càng ngày công việc của anh càng trở nên thuận lợi và nhiều khách hàng. Giới chơi cổ vật đánh giá rất cao về tay nghề của anh bởi những sản phẩm qua bàn tay của anh Hảo gia công thì dù có vỡ, nát ở mức độ nào cũng đều có thể trở lại như hình dáng ban đầu. Bản thân những người chơi đồ cổ hay buôn đồ cổ ít kinh nghiệm cũng khó có thể nhận ra những sản phẩm này đã từng được phục chế.

Anh Hảo kể, một diễn viên nổi tiếng từng mang đến nhà anh 1 đôi ghè (1 loại đồ gốm gần giống chum) vỡ tứ tung nhờ phục chế. Đến khi nhận lại sản phẩm, bản thân chủ nhân của đôi ghè cũng không thể nhận ra chỗ nào là nguyên bản, chỗ nào là sửa chữa. Hay một lần gần đây, khi đến chơi nhà một người bạn, anh Hảo bỗng nhận ra một chiếc bình khá quen thuộc. Khi anh nói với người chủ này đó là chiếc bình đã được sửa chữa thì người chủ khăng khăng không thừa nhận vì cho biết đã mua chiếc bình đó cả chục năm nay và nó chưa bao giờ bị vỡ, hỏng. Chỉ đến khi anh Hảo chỉ chi tiết cách phân biệt thì người bạn kia mới biết đó là đồ đã được phục chế.

Theo quan điểm của anh Hảo, việc phục chế này chính là làm hoàn thiện những sản phẩm bị vỡ, hỏng để tạo nên giá trị về thẩm mỹ cho sản phẩm. Tuy nhiên, anh Hảo cho biết, trên thị trường có rất nhiều người bán các sản phẩm đồ cổ đã bị phục chế lại mà người mua không có kinh nghiệm sẽ rất dễ bị nhầm lẫn. Anh Hảo cho biết, những món đồ đã được sửa chữa thường có giá trị thấp hơn nhiều lần so với đồ nguyên vẹn. Một sản phẩm đã bị chữa có giá khoảng 1000 USD thì sản phẩm nguyên vẹn có thể là cả chục ngàn USD.
“Phẫu thuật, chỉnh hình” đồ cổ

Trong số những công đoạn để phục chế một món đồ vỡ, hỏng thì việc đắp cốt và gắn kết các mảnh vỡ là đơn giản nhất. Đây tuy là công đoạn cần sự kiên trì, tỉ mẩn….nhưng công đoạn hoàn thiện mới thực sự cần có một bàn tay tài hoa và tư duy về hội họa nhuần nhuyễn.

Nếu sản phẩm là các mảnh vỡ vụn thì trước hết phải tìm cách gắn lại các mảnh vỡ theo đúng trật tự của nó. Còn đối với những sản phẩm bị sứt, vỡ mất một phần thì cần tạo ra cốt cho các phần thiếu hụt đó bằng cách dùng xi măng trắng hoặc bột đá trộn với một loại keo đặc biệt tạo mới các phần bị thiếu hụt sao cho đúng hình dáng nguyên gốc ban đầu của sản phẩm. Theo kinh nghiệm hơn 20 năm làm nghề phục chế đồ cổ của anh Hảo, các sản phẩm anh thường gặp nhất là các loại bình gốm bị mất quai, mất vòi hay các loại lọ, thạp….vỡ miệng.

Sau khi các mảnh ghép đã được gắn kết, người thợ phải dùng giấy giáp để đánh các đường gắn cho chúng không còn “biên giới” với những mảnh gốm. Khi công việc đánh nhẵn kết thúc, sản phẩm sẽ được tạo màu nền bằng 1 loại hóa chất đặc biệt. Sau đó mới là công đoạn vẽ. Đây là khâu khó nhất trong quá trình phục chế. Anh Hảo cho biết, các nét vẽ ở đồ cổ nguyên bản thường có độ nét sâu. Hoa văn trong đồ cổ chia thành hai loại. Một loại là những hoa văn phức tạp, tinh xảo và một loại là các nét vẽ khá đơn giản, thậm chí có phần ngây ngô. Với loại hoa văn phức tạp thì người thợ cần phải thể hiện được đúng với tinh thần của sản phẩm nguyên gốc và chính xác đến từng đường tơ, kẽ tóc. Còn với loại sản phẩm đơn giản thì người thợ lại phải thể hiện đúng như sự ngây ngô của sản phẩm ấy. Đây là điều không đơn giản bởi các nét vẽ ngày nay thường được trau chuốt rất cẩn thận. Chính bởi vậy, làm cách nào để có được những nét vẽ như sản phẩm nguyên bản đòi hỏi người thợ phải có tay nghề cao. Sau khi vẽ cho sản phẩm, công đoạn cuối cùng là làm cũ phần phục chế bằng các kỹ thuật chuyên biệt.

Các sản phẩm hỏng nhỏ thì có thể chỉ mất một vài tiếng đồng hồ là hoàn thiện nhưng cũng có những sản phẩm mất rất nhiều thời gian. Tiền công cho một sản phẩm thường được tính theo cấp độ cần khôi phục của sản phẩm và giá trị của sản phẩm. Có những sản phẩm chỉ mất vài trăm ngàn đồng tiền công nhưng có những sản phẩm mất tới cả vài chục triệu đồng.

Anh Hảo cho biết, để nhận biết đồ cổ đã có phần phục chế hoàn toàn không khó với những người đã có kinh nghiệm. Theo anh Hảo, một số phần như quai ấm, vòi, miệng bình….là những nơi hay bị hỏng, vỡ nên sản phẩm bị sửa chữa những phần này cũng rất nhiều. Thông thường thì những phần được sửa chữa sẽ có những âm thanh khác so với phần sản phẩm gốc.

Dễ mua phải đồ rởm

Nghề phục chế, sửa chữa đồ cổ tuy cũng mang lại nhiều lợi ích về vật chất cho anh Hảo. Tuy nhiên với anh, cái được lớn nhất của nghề này mang lại chính là anh có thể nhận biết được rất rõ về giá trị và niên đại của một món đồ cổ, đặc biệt là các dòng gốm, sứ. Có những sản phẩm chỉ cần nhìn từ xa anh đã có thể nhận biết được các món đồ có được sửa chữa hay còn nguyên bản hoặc đó là món đồ cổ hay giả cổ.

Theo anh Hảo, thị trường đồ cổ khá phức tạp. Các món đồ cổ thường có giá trị lớn nên việc làm giả cổ diễn ra tràn lan. Rất nhiều người sưu tầm đồ cổ thậm chí là dân buôn đồ cổ chuyên nghiệp cũng có thể bị mua nhầm bởi kỹ thuật làm giả cổ hiện rất tinh vi, nếu không có kinh nghiệm thì rất dễ bị mua phải đồ giả, đồ nhái. Chính vì vậy, có những món đồ giả cổ có giá trị chỉ vài trăm ngàn hoặc vài triệu đồng thì được thổi giá lên cả trăm triệu, thậm chí là cả tỉ đồng….

Anh Hảo cho biết, việc phân định đồ cổ không có một mẫu số chung nào. Với mỗi món đồ hoặc từng loại đồ cổ mà có những cách phân biệt riêng. Theo anh Hảo, thị trường đồ cổ Việt Nam hiện có khá nhiều đồ giả cổ, có những sản phẩm có xuất xứ từ nước ngoài. Kỹ thuật làm giả cổ ở trong nước và nước ngoài đạt đến trình độ cực kỳ tinh xảo. Nếu là những món đồ cổ có xuất xứ từ nước ngoài thì cần phải xem thật kỹ lưỡng. Trên thị trường hiện xuất hiện nhiều món đồ cổ được giới buôn bán thổi phồng về niên đại và giá trị thực. Những món đồ này nếu là đồ cổ thật thì khó lòng vượt khỏi biên giới của đất nước đó bởi chúng đều là những món quốc bảo và có những giá trị vô cùng cao mà các nhà sưu tập trong nước khó lòng đủ tiền để mua được.

Hoàng Phương

Trong lĩnh vực đồ cổ việc làm giả thưởng xảy ra và rất tinh vi. Bằng các phương tiện vật lý và hóa học người ta có thể kiểm tra để xác định liệu đồ vật đưa ra có đúng là đồ cổ hay không. Ngoài ra người ta cũng còn phải có hiếu biết về lịch sử sản xuất vật liệu và mỹ nghệ nữa. Nhiều khi đúng là đồ cổ thật nhưng nó lại được phục chế hay sửa chữa bằng các kỹ thuật mới rất hiện đại. Trong nhiều trường hợp các nhà khảo cổ đã lật tẩy được những thủ đoạn tinh vi của những kẻ lừa đảo.

THẨM TRA

Sau đây là một vài phương pháp. Trong đồ trang sức bằng vàng các phần mạ vàng được gắn vào đồ vật bằng mối hàn. Khi sử dụng kính hiển vi quét điện tử ngưởi ta phát hiện trong mối hàn có cadmi. Thời cổ đại người ta sử dụng các mối hàn cứng bằng vàng hay đồng còn các mối hàn mềm bằng chì hay thiếc. Các mối hàn bằng vàng chứa cadmi mới chỉ được sử dụng từ những năm 1850 trở lại đây do Cadmi là nguyên tố khó phân lập vì dễ bay hơi (có nhiệt đô sôi 768o). Như vậy có thể kết luận rằng, các mối hàn chứa vàng và cadmi không thể có niên đại trước những năm 1850. Để xác định niên đại của đồ cổ người ta sừ dụng phương pháp đồng vị Phóng xạ, mà phổ biến nhất là đồng vị các bon C14. Một phương pháp nữa là cách xác định thời gian qua sự phân hủy phóng xạ (chu kỳ bán hủy) của một số nguyên tố (như thori, uran, kali) có trong đồ cổ. Phương pháp nung phát quang cũng là một cách để xác định niên đại. Nói chung các phương pháp xác định niên đại kể trên không thật hoàn hảo. Người ta phải tính đến nhiều yếu tố có ảnh hưởng đến sự chính xác của các phép đo hoặc phải làm theo nhiều cách để đối chiếu với nhau.

TÍNH NIÊN ĐẠI BẰNG PHƯƠNG PHÁP HOÁ HỌC

Các đồ cổ bằng kim loại trải qua thời gian thương để lại các màng gỉ bên ngoài. Hầu hết các kim loại, trừ vàng và bạch kim,đều dễ bị oxy hóa. Các oxyt được tạo ra trước tiên, sau đó là các ion bền vững và quá trình tiến triển nhanh hay chậm phụ thuộc vào môi trường.

Sau đây là một ví dụ về đồng và các hợp kim của nó. Một đồng xu bằng đồng rơi xuống rãnh nước và chỉ ít ngày sau sẽ xuất hiện một lớp mỏng màu đỏ đục của oxyt đồng, dạng cuprit Cu2O. Sau nhiều tháng, cuprit sẽ chuyển sang màu xanh cây vì sự tạo thành cacbonnat, clorua, hay sunfat đồng. Trong nôi trường nơi tiền bị chôn lại có thể tạo ra một loại hydroxyt cacbonat như malachit màu xanh lá cây (Cu(OH)2CO3 hay hiến hơn là azurit màu xanh nước biển (Cu2(OH)3 Cl). Nếu trong môi trường lại có muối, nó sẽ tạo ra một muối clo như atacamit có màu xanh (Cu2(OH)3Cl).

Ở môi trường bị ô nhiễm như hiện nay, các muối bền vững thường là loại hydrôxyl – sunfat. Như vậy ở đâu có những lớp mỏng màu xanh phủ lên tượng đồng màu đen trong môi trường công nghiệp thì đó chính là brochantit (Cu4SO4 (OH)6 (hay antlerit Cu3SO4(OH)4)

Quá trình ăn mòn tự nhiên ở đồ đồng, thiếc tạo ra một lớp màng mỏng màu xanh.. Đó là khoáng đồng bền vững phủ lên lớp cuprit đồng ở vật thề.

Rõ ràng là việc tạo ra những lớp màng đồng nhân tạo rất có sức thuyết phục đã được bọn làm đồ giả thực hiện với tài khéo léo suất nhiều thế kỷ qua, suốt từ khi mà đồ đồng cổ được sưu tập. Ở Trung Quốc, việc sưu tập này đã có từ hàng ngàn năm về trước. Người ta đào bới đồ đồng cổ từ những ngôi mộ cổ thời nhà Thương khoảng (1500 năm trước công nguyên) hay thời nhà Hán (khoảng 200 năm trước công nguyên đến 200 năm sau CN): Các đồ đồng này có màng gỉ màu xanh lá cây và đồ giả cổ cũng có được màu xanh ấy và dễ được chấp nhận. Người ta tạo đồ giả bằng cách sau: hoặc làm mòn bề lặt kim loại với một hóa chất thích hợp để tạo ra một lớp mỏng thật giống, hay nghiền loại khoáng thích hợp rồi dùng chất kết dính gắn vào bề mặt kim loại.

Đồ đồng giả thời nhà Minh (Trung Quốc) ở thế kỷ 15 sau công nguyên được làm như sau: Xứ lý đồ vật với phèn nóng ở trong một lớp đất sét, sau đó lại xử lý tiếp với dung dịch muối amoni và borat (dùng bàn chải quét hay để trong một lớp đất sét) và cuối cùng là nung ở nhiệt độ thấp trong lò nhiều ngày. Có một cách làm khác là ngâm đồ vật trong phân hay để trên mái nhà ngoài trời lâu ngày. Các lớp mỏng nhân tạo này thường có đúng màu như ở đồ cổ thật nhưng nó lại không đặc chắc bằng. Còn một điều đặc biệt là, trong lớp màng mỏng nhân tạo có cả đồng nitrat mà ở đồ cổ thật không có. Băng phương pháp phân tích tán xạ tia X người ta sẽ phát hiện ra ngay. Khi nghiên các chất khoáng (giống loại khoáng trên mặt đồ cổ) rồi bôi và gắn vào đồ vật thì việc phát hiện thật giả rất khó khăn. Trong trường hợp chất kết dính hữu cơ là loại nối đôi khi được chiếu bởi tia cực tím nó sẽ phát quang. Điều đó chứng tỏ cổ vật được xem xét có cái gì đó không chuẩn xác. Tuy nhiên khoáng chất cerrusite PbCO3 là một thành phần có trong sản phẩm ăn mòn tự nhiên ở đồ đồng thiếc chứa chì cũng là một chất có thể phát quang. Lau chùi đồ vật với một dung môi hữu cơ có thể làm mất lớp màng trên mặt. Tuy vậy nhiều chất phủ bề mặt thường dùng trong nhiều thế kỷ đã qua thì lại không phát quang hoặc không phản ứng gì với dung môi. Nếu có thể cắt hoặc đánh bóng một phần của đồ vật cổ rồi so sánh sự khác nhau giữa các lớp phủ ngoài và lớp bên trong thì sẽ thấy được thật giả lớp bề mặt làm giả dễ bị mất do nông hơn so với lớp bề mặt tự nhiên. Nhưng không dễ gì cắt được bay đánh bóng cổ vật.

PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH THÀNH PHẦN CẤU TẠO

Nếu phân tích vật liệu cổ vật cũng có thể xác định được tính xác thực của nó. Có thể làm theo hai cách, hoặc so sánh với nguồn vật liệu mà trong quá khứ người ta đã từng dùng để sản xuất đồ vật hoặc so sánh với vật liệu của đồ cổ thật được sản xuất ở cùng niên đại. Cách thứ nhất chỉ đúng khi có ít các nguồn vật liệu được sử dụng trong quá khứ để làm đồ cổ. Thí dụ: Lapis lazuli là loại đá tương đối quý màu xanh da trời được sử dụng khắp Trung Đông thời cổ đại, có nguồn gốc từ thung lũng Badakshan ở Afganistan hiện nay loại đá này không chứa khoáng canxisilicat (Wollastonit) một loại Lapis khác ở gần hồ Baican (Xibêri, Nga) được phát hiện vào thê kỷ 19 thì có Wollastonit. Và gần đây, loại đá xanh quý có khoáng Wollastonit nàylđược tìm thấy ở Chilê.

Vào cuối thế kỷ 19 Viện bảo tàng Anh mua được một đồ cổ có hình đầu chó sói có vẻ như được sản xuất từ thời Ai cập cổ đại. Thế nhưng một vài dấu hiệu đặc biệt khiến người ta nghi ngờ đây là loại đồ giả cổ. Một thí nghiệm phân tích theo phương pháp tán xạ tia X cho thấy, trong đồ vật này có chứa chất khoáng Wollastonit một loại khoáng chưa được tìm thấy ở thời cổ đại ấy. Hợp kim của đồng được nhiều người biềt đến và quen gọi là đồng thiếc vì nó là hợp kim của hai nguyên tố chính là đồng và thiếc, không kể đến các nguyên tốc số lượng nhỏ hơn. Trong đồ đồng cổ hầu hết là loại hợp kim này. Thế nhưng ở thời đại Lamã, hợp kim của đồng và kẽm được sử dụng và được gọi là đồng thau. Điều đó có nghĩa là trong 2000 năm qua có rất nhiều vật làm bằng hợp kim đồng thau. Điều này giúp cho việc xác định tính xác thực của đồ cổ.

Có một lần người ta đã khảo sát hai bức tượng nhỏ giống hệt nhau hình người nằm nghiêng bằng đồng. Theo phong cách thì đây là sản phẩm của thế kỷ thứ 6 trước công nguyên. Có thể một trong hai tượng là phiên bản của cái kia hoặc cả hai đều là phiên bản. Khi phân tích lớp bề mặt của 2 bức tượng người ta thấy ngay rằng một bức được làm bằng hợp kim đồng thiếc có chứa một ít chì phù hợp với niên đại dự đoán. Còn bức tượng kia là hợp kim đồng kẽm có niên đại muộn hơn cái trên ít nhất là nửa thiên niên kỷ (500 năm).

TIẾN TRUNG

Chúng ta thường nghe nói đến việc xác định niên đại cổ vật bằng carbon phóng xạ. Vậy, cụ thể phương pháp định tuổi này được tiến hành như thế nào?

Đếm số Carbon 14 còn lại là có thể tính được tuổi của cổ vật

Giải thưởng Nobel Hóa học năm 1960 thuộc về Willard F.Libby (1908-1980) (ảnh) cho công trình nghiên cứu chất phóng xạ Carbon 14, dùng để định tuổi trong khảo cổ, địa chất, địa vật lý học… Công trình nghiên cứu này bắt đầu từ 1950 khi Willard F.Libby làm việc tại Đại học Chicago, chính thức được công nhận năm 1955 và đến 1960 thì nó mang lại cho ông giải thưởng Nobel danh giá.

Carbon (C) 14 là chất đồng vị của Carbon 12. Hóa tính tương tự nhau, tuy nhiên C14 là chất phóng xạ vì vậy nó bị mất dần khối lượng theo thời gian, trong khi C12 vẫn bền vững. Trong quá trình sống, thực vật hấp thụ CO2, nghĩa là đưa cả C12 và C14 vào cơ thể mà nguồn gốc của C14 chính là N14 chuyển hóa dưới ảnh hưởng của các tia vũ trụ. Động vật sử dụng thực vật làm thức ăn cho nên trong cơ thể có C14. Con người dùng cả động và thực vật làm thức ăn, mặc nhiên trong cơ thể cũng có C14. Nghiên cứu của Willard F.Libby cho thấy tỷ lệ C14 và C12 trong cơ thể sống là không đổi.

Khi sinh vật chết đi, nguồn C12 và C14 không còn được cung cấp nữa, lượng C14 trong cơ thể sẽ giảm do nó là chất không bền. C14 có chu kỳ bán phân hủy là 5.730 năm, có nghĩa là cứ sau 5.730 năm thì C14 chỉ còn một nửa. Như vậy, suy từ tỷ lệ của C12 và C14 trong vật khảo cổ chúng ta sẽ tính ra được tuổi của nó. Có thể minh họa cách khác, ban đầu vật có 100.000 nguyên tử C14 thì sau khi chết 5.730 năm chỉ còn lại 50.000 nguyên tử, thêm 5.730 năm nữa số nguyên tử C14 sẽ là 25.000… Chính vì vậy chỉ cần đếm số C14 còn lại là có thể tính ra được tuổi của cổ vật. Tuy nhiên, với một hóa thạch có niên đại hơn 50.000 năm thì lượng C14 còn lại khá nhỏ không thể cho con số chính xác. Với những hóa thạch trên 50.000 năm người ta phải dùng đến kỹ thuật đo phổ kế khối (spectrométrie de masse).

Ngoài việc đếm số C14, còn có những phương pháp định tuổi cổ vật khác như phương pháp Kali-Argon, Uranium (phức tạp nhất nhưng chính xác nhất).

Theo XaLuan

Trên thị trường buôn bán có hai loại là “hàng xịn” và “hàng mông”, khách “gà” thường mua phải loại hàng mông (hàng giả cổ) với giá cao ngất ngưởng. “Có những thứ đồ được bán với giá cao gấp đến 20 lần khi mua”, V. bật mí.

Chúng tôi quyết định lấy bản thân mình ra làm “vật thí nghiệm”, và quả thật V. ngay lập tức có ý định “làm thịt” chúng tôi. Đã biết “giá làng” của một chiếc trống đồng Minh Khí loại nhỏ giả cổ là từ 150 – 300 ngàn nếu mua ở Thanh Hoá, thế nhưng khi vờ hỏi mua một chiếc trống loại này ở cửa hàng của V., anh ta hét giá lên đến 2,5 triệu và cùng vờ “ưu ái” lại: “Đấy là giá cho người quen nên anh bán lấy vốn, chứ khách lạ thì anh còn bán giá cao hơn nữa”. V. nói thêm: “Hàng giả cổ mới có giá như vậy, chứ hàng thật thì ít nhất cũng phải 2, 3 ngàn USD”.

Dọc một số con phố ở Hà Nội như Nghi Tàm, Tô Tịch cũng có những cửa hàng chuyên bán đồ cổ như cửa hàng của V. Giới chơi đồ cổ cho biết, dân sưu tầm chuyên nghiệp ít khi lai vãng đến đây vì họ cho rằng phần lớn những đồ bán ở đây là giả cổ. Những cửa hàng này thường không treo biển, hoặc chỉ treo biển “Đồ thủ công, mỹ nghệ”, người sưu tầm rỉ tai nhau chỉ giới thiệu thì mới biết. Vào những cửa hàng nay, cảm giác đầu tiên của khách sẽ là khung cảnh tôi tối, âm u dễ đánh lừa thị giác; khiến người xem thấy những món đồ treo trên tường, bày la liệt trên giá, sập, phản cũng tôi tối, cũ cũ trong ánh sáng nhập nhoạng này. Chỉ vào món đồ nào hỏi cũng được chủ cửa hàng quảng cáo với những mỹ từ “bốc tận mây xanh” như “Đây là đồ độc, không tìm được cái thứ hai ở Việt Nam”. Một chiêu khác khi bán hàng ở đây là chủ cửa hàng “nhìn mặt mà bắt hành dong”: thấy khách bình dân thì giả lả: “Biết em thích nhưng điều kiện mình có hạn nên mua thứ này vừa đẹp, vừa phù hợp túi tiền”; khách sang hơn thường được rỉ tai dắt vào buồng, lên gác hoặc đến “cơ sở hai” để xem hàng “xịn”.

Hàng giả cổ có hai loại: giả cổ cấp thấp và giả cổ cao cấp. Đồ giả cổ cấp thấp có giá khá “mềm” vì không phải kỳ công “chế”, và khó có thể bịp ai. Đồ giả cổ cao cấp được làm đặc biệt tinh vi nên giá cao thấp tùy vào độ “gà mờ” của người mua. Các con buôn còn thêu dệt nên những huyền thoại về món đồ, hoặc bắt tay nhau “nổ” về món đồ khiến người mua rơi vào bẫy đã bị gài. Hiện nay, những người sưu tầm một câu chuyện “thật như bịa” như sau: gần 10 năm trước, một tay được đánh giá là “sành chơi” trong làng cổ vật bỏ ra 8 triệu đồng để mua một chiếc bình bằng đồng thời Đông Sơn. Chiếc bình cổ này được trang trọng bày trên giá như một bảo vật. Bất ngờ một hôm, có bậc cao thủ đến chơi nhìn thấy chiếc bình đó đã cười nhạt và lắc đầu. Muốn chứng minh mình không phải là “gà”, chủ nhà nghiến răng cạo lớp đồng rỉ xanh trước mặt khách và té ngửa khi nhìn thấy lõi của chiếc “bình cổ” là… vỏ lon Coca Cola.

Tinh vi “công nghệ” sản xuất… cổ vật

Theo quy định trong Luật Di sản văn hóa, “Cổ vật là hiện vật được lưu truyền lại, có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hoá, khoa học, có từ một trăm năm tuổi trở lên”. Thế nhưng trên thị trường “ngầm”, nhiều món đồ được quảng cáo là ngàn năm tuổi, nhưng sự thực thì có khi chúng chỉ chưa đầy ngàn… ngày tuổi. Lý do: đó là cổ vật “nhái”.

Cách thành phố Thanh Hóa chừng 9km, huyện Đông Sơn nổi tiếng là nơi lưu giữ được nghề đúc truyền thống. Theo chân M., một dân buôn đồ giả cổ đã “rửa tay gác kiếm”, chúng tôi đã tìm đến một làng nghề tại huyện này để nghe những thợ đúc kể về quy trình sản xuất… đồ cổ.

Đồ cổ thật giả lẫn lộn

Kỳ công hơn, những đồ giả cổ như súng thần công bằng đồng, nếu muốn tăng thêm phần “cổ kính”, sau khi được xử lý hóa chất sẽ được thả xuống vùng biển gần bờ để những con hà bám vào. Nhìn vào những “cổ vật” này, người sưu tầm cổ vật “tay mơ” sẽ hoàn toàn tin tưởng cổ vật có niên đại hàng nghìn năm, vừa mới được một đám thợ săn đồ trục vớt được.

So với đồ đồng, quy trình giả cổ của đồ đá còn tinh vi hơn nhiều lần. Các nhà sưu tầm cổ vật kinh nghiệm cho biết, để làm giả tượng đá sa thạch, các “nghệ nhân” khu vực miền Nam Trung Bộ lấy đá trong mỏ đá địa phương (chính là đá được dùng làm cổ vật từ hàng nghìn năm trước). Bức tượng sau khi hoàn thành được tẩm axit để tạo ra các vết mòn. Công đoạn tiếp theo là chôn tượng xuống đất hoặc ngâm vào bể dung dịch có hoà chính loại đất của di tích. Sau một thời gian được ngâm trong lớp bùn loãng, nước và đất ngấm vào trong các thớ đá, vết nứt. Lúc đó khó ai có thể phát hiện ra bức tượng là đồ giả cổ.

Trống đồng giả cổ.

Gần đây, để rút ngắn quá trình, một số thợ lấy đá trong chính di tích (đá kê nền nhà, bệ cột) có niên đại rất cổ để làm tượng. Cách làm tương tự được phát hiện với tượng đất nung. Khi tượng đất nung có niên đại sớm (thế kỷ I – thế kỷ III) trở thành thứ cổ vật có giá thì hàng loạt các mộ gạch ở Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Ninh bị đào bới. Không tìm thấy cổ vật, bọn đào trộm còn gỡ cả những viên gạch mang đi để tạc tượng. Tượng đất nung kiểu “tân thời” này là sự sao chép lại từ các tượng nguyên mẫu với số lượng hạn chế và được hét giá lên đến hàng trăm triệu đồng.

Đồ sứ cổ là loại đồ dễ “nhái” nhất. Đầu tiên, những món đồ sứ bình thường sẽ được ngâm axit để bong bớt lớp vỏ mới ở ngoài. Sau đó, người ta rửa sạch và bôi thật nhiều nhựa cây đu đủ lên, ngâm dưới ao một thời gian năm để cho ốc bám vào ăn hết lớp nhựa đu đủ. Khi đó vớt lên, rửa sạch thì nhìn món đồ đã có rất nhiều lớp thời gian” mà những tay buôn quảng cáo là “đồ cổ vớt dưới biển”.

Một cán bộ của Bảo tàng Quảng Ninh cho biết, do tỉnh có cửa khẩu Móng Cái nên thường xuyên có những vụ tuồn hàng lậu là cổ vật qua biên giới và những tang vật này thường được giao lại cho bảo tàng quản lý. “Chúng tôi nhận thấy trong số này có đến khoảng 60% là cổ vật “rởm”, và loại cổ vật nào cũng có thể bị làm nhái, từ tượng phật, trống đồng đến đồ trang sức bằng đá bán quý (ngọc lưu ly). Nhiều hiện vật được làm giả rất tinh vi khiến chuyên gia giám định cho rằng chúng không phải được làm trong nước mà được “cổ hóa” ở nước ngoài rồi trung chuyển qua Việt Nam”.

Bó tay với tình trạng cổ vật rởm?

Có cách nào để hạn chế tình trạng làm giả cổ vật tràn lan không? Trả lời câu hỏi này, tất cả những người sưu tầm đều lắc đầu ngao ngán: “Làm sao cấm họ được, họ làm như thế không có tội tình gì. Họ nói tôi bán đồ mỹ nghệ, đồ lưu niệm chứ có làm giả cổ vật đâu. Và thế là “cuộc chiến” giữa người làm cổ vật rởm, người mua, người trung gian cứ thế dai dẳng. Ai dại thì chịu thiệt”.

Một chuyên gia trong giới sưu tầm đồ cổ cho rằng hiện nay quy định về làm bản sao đối với cổ vật chưa rõ ràng, dẫn đến tình trạng làm đồ giả cổ tràn lan. Luật Di sản văn hóa có hiệu lực từ năm 2002 quy định về việc làm bản sao cổ vật như sau: bản sao phải đảm bảo có mục đích rõ ràng, có bản gốc để đối chiếu, có dấu hiệu riêng để phân biệt với bản gốc, có sự đồng ý của chủ sở hữu cổ vật và giấy phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về văn hoá thông tin. Tuy nhiên, như trên đã nói, những người chế bản sao vẫn có thể nại ra lý do đó là đồ thủ công mỹ nghệ để “lách luật”.

Lý giải nguyên nhân khiến tình trạng “lập lờ đánh lận con đen” trong thị trường cổ vật, một chuyên gia khác nhận định: một phần là do chúng ta chưa có một thị trường cổ vật minh bạch. Theo chuyên gia này, hiện nay chưa có một công ty đấu giá cổ vật nào được thành lập, việc định giá cổ vật cũng còn gặp nhiều vướng mắc. “Trước hết phải có một định nghĩa đầy đủ, chi tiết đâu là “báu vật quốc gia”, đâu là “cổ vật loại một”, “cổ vật loại hai”… để dễ dàng trong quản lý và định giá. Thứ hai là phải tổ chức được những phiên đấu giá công khai cổ vật thì những hiện vật lấy cắp hay cổ vật giả mới không xuất hiện trên thị trường. Thị trường minh bạch cho các cổ vật vừa giúp Nhà nước thu được thuế, vừa giảm được tình trạng cổ vật “rởm” như hiện nay”, chuyên gia này nói.

Một số phương pháp phát hiện đồ giả cổ Một chuyên gia trong lĩnh vực sưu tầm đồ cổ cho biết, nếu tinh ý vẫn có thể phát hiện những đồ giả cổ. Ví dụ với trống đồng, đôi khi thợ làm giả cổ không nắm chắc quy luật hoa văn trang trí nên hoa văn trên trống rởm không phù hợp với hình dáng trống “xịn”, kích thước sai so với những tỷ lệ quen thuộc. Ngoài ra, trống đồng cổ được đúc rất mỏng, tạc khắc tinh vi; đồ giả cổ thường nặng hơn vì kỹ thuật đúc không được chú ý.

Với đồ gốm, gốm cổ không có những sản phẩm cùng loại, cùng một kích thước. Vì vậy, nếu phát hiện những sản phẩm gốm màu có cùng kích thước, hoa văn trang trí giống hệt nhau thì chắc chắn, đó là hàng giả. Do bị chôn vùi lâu dưới lòng đất, tùy nơi ruộng cạn hoặc ruộng nước mà độ kiềm lắng đọng trên bề mặt cũng khác nhau, có loại, khi khai quật, trên sản phẩm có một lớp kiềm dày màu vàng hoặc trắng, rất cứng; có loại lại không có ngấn nước nào. Hàng giả cũng có ngấn nước, nhưng ngấn nước này được làm bằng keo trong, khá mỏng, không có độ cứng, khi sờ vào có cảm giác dính.

Theo Dân Trí

Một kỉ nguyên từ mốc thời gian đồ cổ tách ra một phong cách thủ công tương tự, sử dụng nguyên vật liệu hoặc chủ đề xác định rằng đồ vật thuộc thời gian đó. Để mua được đồ cổ, bạn phải có kiến thức tốt về lịch sử nội thất và các phong cách ở các quốc gia, các thời đại. Người ta thường làm ra những đồ giả cổ trông không giống như đồ cổ mà bạn mong muốn. Để xác định được đồ cổ thật, mô phỏng, biến thể, thay đổi và phục hồi cũng khá phức tạp mặc dù người bán không phải lúc nào cũng có ý định lừa gạt bạn, có thể người bán có thể không rõ về đồ cổ đó có phải hàng thật không do thiếu kĩ năng và kiến thức và họ hoàn toàn đi ngược với yêu cầu trang trí nội thất.

Vì vậy, mua đồ cổ cho phòng khách cần phải nghiên cứu kĩ lưỡng và có con mắt của một chuyên gia. Phong trào Nghệ thuật Thủ công ở nước Mỹ nổi tiếng trong việc sản xuất ra những mẫu thiết kế nội thất và nội thất thủ công trong phòng khách tốt nhất thời kì này được trưng bày trong phòng khách. Nét nghệ thuật của nội thất và giá thành hợp lý làm cho chúng trở nên phổ biến với công chúng. Chức năng sử dụng của đồ nội thất khá hữu ích và còn được biết đến với tên gọi “ Nội thất phong cách sứ mệnh” vì mẫu thiết kế là những phái sinh của sứ mệnh Franciscan ở California. Được biết đến như là thợ thủ công nội thất, nghệ thuật thủ công nội thất phòng khách có những thiết kế độc đáo và luôn đơn giản, không cầu kì. Nó khá bền và nặng, có những mối nối chắc chắn, được làm bằng gỗ cứng như cây sồi đỏ, sồi trắng đã được xẻ làm bốn để làm nổi bật thớ gỗ theo một cách đặc biệt, sau đó được xử lý để có thể giữ được lâu bền.

Ghế và bàn của phong trào nghệ thuật thủ công thường được làm bằng thanh gỗ có chân thẳng và có cán ở giữa. Bàn ghế da tối màu phổ biến nhất và chất lượng thủ công, tỉ lệ tốt, thớ gỗ nổi bật và màu sắc phong phú làm cho chúng trở nên độc đáo. Nghệ thuật thủ công làm bằng tay chất lượng cao cho phòng khách khá đắt. Còn làm bằng máy với chất lượng thấp hơn một chút cũng khá bền. Mặt khác, nội thất phòng khách của thời nữ hoàng Victoria được trang trí vô cùng công phu và khắc các chi tiết tinh tế.

Nội thất từ thời kì này thường được làm từ gỗ tối màu nhất, không giống như gỗ gụ sáng và được phủ một lớp gỗ láng được sử dụng trước đó. Nguyên liệu sử dựng để làm đồ gỗ thời Victoria chủ yếu là gỗ gụ với ánh đỏ, gỗ hồng sắc, gỗ óc chó màu đen và cây sồi vùng đầm lầy.  Màu sâu sắc của gỗ sồi đậm được ưa thích hơn và kích thước của đồ nội thất cũng rất đồ sộ. Công tác cứu trợ trong đồ nội thất bao gồm việc chạm khác tinh tế tỉ mỉ những hình trang trí như hoa, động vật, hoa quả và hình hài con người. Nội thất thời Victoria thường khá đắt. Tuy nhiên, từ quan điểm ngày nay, chúng ta coi nó là quá khổ, vụng về và mất cân đối. Chỉ có đồ nội thất từ thời Georgian là vẫn còn quý giá đến ngày nay.

Theo: Dân Trí

Nếu biết cách kết hợp, đồ cổ sẽ có thể làm bật lên vẻ đẹp và tầm quan trọng của các vật dụng khác, ngôi nhà của bạn vì thế cũng được tôn lên rất nhiều.

Khi bài trí đồ cổ trong nhà đòi hỏi bạn phải hết sức tinh tế. Nếu quá tham lam đem tất cả những đồ cổ trang trí tất tần tật ở mọi nơi trong nhà, vô hình trung bạn đã biến ngôi nhà mình thành viện bảo tàng; ngôi nhà của bạn sẽ trở nên nặng nề với không khí cổ xưa. Tuy nhiên nếu biết cách kết hợp, đồ cổ sẽ có thể làm bật lên vẻ đẹp và tầm quan trọng của các vật dụng khác, ngôi nhà của bạn vì thế cũng được tôn lên rất nhiều.

Tùy theo từng loại đồ cổ cũng như tùy thuộc vào nhu cầu, sở thích của mỗi người mà cách bài trí đồ cổ trong nhà khác nhau. Về loại đồ cổ, có thể tóm lại có hai loại chính sau: những loại đồ cổ lớn dùng để sử dụng như bàn, ghế, giường…Còn những đồ cổ như đồng hồ, đèn, lọ..dùng để trang trí.

Việc trang trí đồ cổ có thể tiến hành theo hai cách sau: trang trí theo kiểu đồng bộ và trang trí theo kiểu xen kẽ.

Nếu chủ nhà là người yêu thích không gian cổ xưa thì nên mạnh dạn chọn cách trang trí đồng bộ. Ví dụ chọn các vật dụng trang trí như: bộ bàn ghế đồng bộ, một trường kỷ hay bàn làm việc…Sau khi trang trí xong bàn ghế chính, bạn có thể nghĩ ngay đến việc tô điểm thêm cho chúng đúng điệu “cổ hơn” bằng cách đặt những chiếc đồng hồ cổ hay những cái lọ, chiếc đèn cổ…

Cách thứ hai, bạn có thể đặt những đồ cổ nhỏ dùng để trang trí như đồng hồ cổ, đèn cổ, kệ …đặt xen kẽ với những chậu hoa tươi, chắn chắc ngôi nhà của bạn sẽ thêm sinh động hơn nhiều.

Lọ hoa tươi – nét điểm xuyết tuyệt vời cho căn phòng.

Khi sử dụng vật trang trí là đồ cổ, bạn nên chú ý đến việc kết hợp trong tổng thể không gian sao cho hài hòa, “ăn khớp” với nhau, tránh bố trí một cách rối rắm. Ngoài ra, vẻ đẹp của những đồ vật cổ sẽ nổi bật lên nhiều nếu bạn biết bố trí ánh sáng phù hợp.

Khi trang trí nhà với đồ cổ, bạn có thể trang trí theo sở thích của mình. Tuy nhiên điều cốt yếu là bạn phải giữ được vẻ đẹp nguyên thủy của đồ cổ, có như vậy bạn mới giữ được phần hồn của chúng.

Theo: Dân Trí

Gốm sứ có một quá trình hình hành và phát triển lâu dài, sản phẩm luôn đa dạng, phong phú. Đặc biệt là gốm màu. Mỗi vùng đất vào mỗi thời kỳ lịch sử đều có một phương pháp chế tạo khác nhau. Công nghệ chế tạo ngày càng phát triển, việc xuất hiện hàng giả là không thể tránh khỏi. Những phương pháp sau giúp bạn phân biệt được hàng thật, hàng giả:

1. Gốm màu đã xuất hiện từ rất lâu, lúc đó, việc sản xuất gốm mang tính chế tác cá thể, không thể xuất hiện những sản phẩm cùng loại, cùng một kích thước. Vì vậy, khi thu mua sản phẩm gốm cổ, nếu phát hiện những sản phẩm gốm màu có cùng kích thước, hoa văn trang trí giống hệt nhau thì chắc chắn, đó là hàng giả.

2. Gốm cổ thường được nung bằng củi nên sản phẩm có độ tơi xốp, khá nhẹ, có những lỗ thoát khí nhỏ. Hàng giả thường được nung bằng than hoặc lò điện, mật độ chất dày đặc, khá cứng, không có lỗ thoát khí.

3. Nguyên liệu chế tạo gốm cổ là khoáng sản, mang một cảm giác cổ xưa, thuần phác, màu sắc dịu nhẹ. Hàng giả thường dùng nguyên liệu màu thông thường, màu sắc sặc sỡ, nhưng rất khó tróc khi nung nóng.

4. Gốm màu được chôn vùi dưới đất mấy nghìn năm nên khi ngửi, có mùi đất nhẹ, đôi khi còn có dấu tích của bộ rễ thực vật. Một số loại gốm giả cũng có thể ngửi thấy mùi đất và có dấu tích của bộ rễ. Vậy, làm sao để phân biệt được đâu là thật, đâu là giả? Thường, mùi đất mà hàng giả có được là mùi khói của đất hầm (đất địa đạo) bay lên nên mùi rất gắt. Vết tích của bộ rễ thực vật cũng có thể làm giả bằng phương pháp ăn mòn hóa học, nhưng vết tích của hàng giả thường bị lõm, chìm trong bề mặt sản phẩm.

5. Do bị chôn vùi lâu dưới lòng đất, tùy nơi ruộng cạn hoặc ruộng nước mà độ kiềm lắng đọng trên bề mặt cũng khác nhau, có loại, khi khai quật, trên sản phẩm có một lớp kiềm dày màu vàng hoặc trắng, rất cứng; có loại lại không có ngấn nước nào. Hàng giả cũng có ngấn nước, nhưng ngấn nước này được làm bằng keo trong, khá mỏng, không có độ cứng, khi sờ vào có cảm giác dính.

6. Những hoa văn trang trí trên gốm sứ được dùng từ nguyên liệu khoáng sản thiên nhiên, vẽ xong rồi nung, độ bám rất cao, khó bị tróc. Nhưng do sự ăn mòn của độ ẩm và chất phèn dưới lòng đất cùng với chất liệu gốm khác nhau mà màu sắc của gốm sứ cũng bị tróc ở những mức độ khác nhau, có thể dùng tay chà nhẹ làm bong lớp sơn bên ngoài của những sản phẩm gốm cổ. Ngược lại, loại hàng giả được làm với kỹ thuật tinh vi, lớp sơn bên ngoài rất bền. Vì vậy, việc giám định hàng giả, hàng thật không phải là chuyện một sớm một chiều, đòi hỏi phải có một kiến thức sâu rộng, phải tìm hiểu, nghiên cứu kỹ lưỡng.

7. Do dùng phương pháp đun nóng ở nhiệt độ thấp, nên gốm giả có khả năng thấm nước cao hơn gốm cổ. Tuy nhiên, nếu bôi lên bên ngoài lớp gốm một ít a–xít, sẽ phân biệt được đâu là thật, đâu là giả: hàng giả sẽ không bốc khói, không sinh ra bọt; ngược lại, hàng thật có sinh khói, có bọt.

Tóm lại, gốm màu cổ ra đời cùng với những điều kiện của lịch sử đương đại, nắm bắt được những đặc điểm của lịch sử là mấu chốt của việc giám định.

Nguồn: Ciqi.cn